ทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์และทหารรักษาพระองค์

ความ เป็นมา

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงให้กำเนิดทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์ในยุคปัจจุบันขึ้น เมื่อปี พ.ศ. ๒๔๐๔ โดยเริ่มต้นจากโปรดเกล้า ฯ ให้รวบรวมบรรดา บุตรในราชตระกูลและบุตรข้าราชการที่ยังเยาวัย ที่เข้าไปอยู่ในพระบรมมหาราชวัง ในชั้นแรกมีจำนวน ๑๒ คน มาทดลองฝึกเป็นทหารตามยุทธวิธีแบบใหม่อย่างชาวตะวันตก ให้ทำการฝึกแบบทหารหน้า และทำหน้าที่ไล่กาที่บิน มารบกวนเวลาทรงบาตร ตลอดจนตั้งแถวรับเสด็จ ณ ที่นั้นทุกเวลา คนทั่วไปจึงเรียกว่า มหาดเล็กไล่กา ซึ่งเป็นต้นกำเนิดของกรมทหารมหาดเล็กในสมัยต่อมา

ในปลายปี พ.ศ. ๒๔๑๑ หลังจากพระราชพิธีบรมราชาภิเษก ผ่านพ้นไปแล้ว พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้ โปรดเกล้า ฯ ให้รวบรวมทหารมหาดเล็กข้าหลวงเดิม จำนวน ๒๔ คน ตั้งขึ้นเป็นหน่วยทหารอีกหน่วยหนึ่ง เรียกกันว่า "ทหารสองโหล" มีหน้าที่เฝ้าพระฉากตามเดิมแต่ในตอนเช้าและตอนเย็น ต้องมารับการฝึกทหาร ต่อมาได้ โปรดเกล้า ฯ ให้คัดเลือกบรรดาบุตรในพระราชตระกูล และบุตรข้าราชการที่เป็นทหารมหาดเล็ก เพื่อจัดตั้งเป็นกองทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์ขึ้น ในปี พ.ศ. ๒๔๑๓ ทำหน้าที่รักษาพระองค์อย่างใกล้ชิด ในชั้นแรกได้คัดเลือก ไว้ ๔๘ คน หรือ ๔ โหล เมื่อรวมกับทหารมหาดเล็กเดิมที่มีอยู่ ๒ โหล จึงรวมเป็น ๖ โหล หรือ ๗๒ คน ทำหน้าที่ตามที่กำหนดไว้เดิม และเมื่อมีการเสด็จพระราชดำเนินประพาสหัวเมืองหรือต่างประเทศก็ได้โปรดเกล้า ฯ ให้จัด แบ่งทหารมหาดเล็กเหล่านี้ตามเสด็จ เมื่อการปฏิบัติหน้าที่กว้างขวางขึ้น จำนวนทหารที่มีอยู่เดิมจึงมีจำนวนไม่เพียงพอที่จะปฏิบัติหน้าที่ จึงได้โปรดเกล้า ฯ ให้คัดเลือกบุคคลเข้ามาเป็นทหารเพิ่มขึ้น ทำให้มีจำนวนทหารมหาดเล็ก รักษาพระองค์เพิ่มขึ้นทั้งที่เป็นผู้ใหญ่และที่เป็นเด็ก เพราะทุกคนต่างก็เห็นและรู้สึกเป็นเกียรติแก่วงศ์ตระกูลในการที่บุตรหลานของตนได้เข้ารับราชการใกล้ชิดพระมหากษัตริย์

พระ บาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงโปรดเกล้า ฯ ให้ตั้งหน่วยทหารดังกล่าวขึ้นเป็น กรมทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์ และพระองค์เองทรงดำรงพระยศเป็นนายพันเอก ตำแหน่งผู้บังคับการกรม สมัยนั้นเรียกชื่อยศเป็นภาษา อังกฤษว่า "คอลอเนล" (Colonel) ต่อมาให้โปรดเกล้า ฯ ให้จัดระเบียบในกรมทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์จนมั่นคงดีขึ้น และได้ทรงขนานนามหน่วยนี้เสียใหม่ว่า กรมทหารมหาดเล็กราชวัลลภรักษาพระองค์

หน่วยทหารรักษาพระองค์ได้มีวิวัฒนาการต่อมาตามลำดับ จากต้นกำเนิดดังกล่าวมาแล้ว ต่อมาได้มีหน่วยทหารรักษาพระองค์ที่เป็นหน่วยรบจากทหารราบ ทหารม้า ทหารปืนใหญ่ และทหาร ช่าง ส่วนใหญ่จะเป็นระดับกองพัน และหน่วยบังคับบัญชาของหน่วยนั้นในระดับกรมที่ตั้งอยู่ในกรุงเทพมหานคร อยู่ใกล้ชิดองค์พระมหากษัตริย์สามารถปฏิบัติหน้าที่ได้อย่างใกล้ชิดและต่อเนื่อง หน่วยทหารดังกล่าวได้แก่

ต่อมาได้มีการขยายหน่วยทหารรักษาพระองค์เพิ่ม ขึ้นทั้งในหน่วยกำลังรบ และหน่วยสนับสนุนการรบหน่วยอื่น ๆ ทั้งในระดับกองพัน กรม และกองพล มากขึ้นตามลำดับ ทั้งกองทัพบก กองทัพเรือ และกองทัพอากาศ

เครื่องแบบเต็มยศของรักษาพระองค์

กรมนักเรียนนายร้อยโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

เครื่องแต่งกาย

เครื่องหมาย - มีพระปรมาภิไธยย่อ ภปร. ทำด้วย โลหะสีทอง ประดับที่อกเสื้อเบื้องขวา

กรมทหารราบที่ ๑ มหาดเล็กรักษาพระองค์ (กองพันที่ ๑, ๒ และ ๔)

เครื่องแต่งกาย

เครื่องหมาย - มีพระปรมาภิไธยย่อ จปร. ทำด้วยโลหะสีทอง ประดับที่อกเสื้อเบื้องขวา

กองพันที่ ๓ กรมทหารราบที่ ๑ มหาดเล็กรักษา พระองค์

เครื่องแต่งกาย

เครื่องหมาย - มีอักษร ว. ภายในพระมหามงกุฎทำด้วยโลหะสีทอง ประดับที่อกเสื้อเบื้อง ขวา

กรมทหารราบที่ ๑๑ รักษาพระองค์

เครื่องแต่งกาย

เครื่องหมาย - มีพระปรมาภิไธยย่อ ภปร. ทำด้วยโลหะสีทอง ประดับ ที่อกเสื้อเบื้องขวา

กรมทหารม้าที่ ๑ รักษาพระองค์

เครื่องแต่งกาย

เครื่องหมาย - มีพระ ปรมาภิไธยย่อ รร.๖ ทำด้วยโลหะสีทอง ประดับที่อกเสื้อเบื้องขวา

กรมทหารปืนใหญ่ที่ ๑ รักษาพระองค์

เครื่อง แต่งกาย

เครื่องหมาย - มีพระปรมาภิไธยย่อ ภปร. ทำด้วยโลหะสีทอง ประดับที่อกเสื้อเบื้องขวา

กรมทหารช่างที่ ๑ รักษาพระองค์

เครื่องแต่งกาย

เครื่องหมาย - มีพระปรมาภิไธยย่อ ภปร. ทำด้วยโลหะสีทอง ประดับที่อกเสื้อเบื้อง ขวา

การสวนสนามเพื่อแสดงความจงรักภักดี

แต่เดิมการสวนสนามของทหารรักษาพระองค์ กระทำตามคำสั่งกองทัพบกเป็นครั้งคราว ต่อมาเมื่อปี พ.ศ. ๒๔๙๖ ในโอกาศวัน สถาปนา กรมทหารราบที่ ๑ มหาดเล็กรักษาพระองค์ จอมพล ป. พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม ได้มีบัญชาให้กองทัพภาคที่ ๑ จัดงานวันราชวัลลภขึ้น และจัดให้มีการสวนสนามของทหาร มหาดเล็กรักษาพระองค์ ที่ลานพระราชวังดุสิต ในพิธีครั้งนั้นพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงเป็นองค์ประธาน และได้จัดให้มีการสวนสนามเป็นประจำทุกปีตั้งแต่นั้นมา

ในปี พ.ศ. ๒๕๐๓ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้า ฯ พระบรมราชินีนาถ เสด็จพระพระราชดำเนิน เยือนประเทศสหรัฐสหรัฐอเมริกาและประเทศในทวีปยุโรป เมื่อเสด็จนิวัติพระนครทางกระทรวงกลาโหมได้จัดให้มี การสวนสนาม เพื่อเฉลิมพระเกียรติ์ขึ้น เรียกว่า วันพระบารมีปกเกล้า เมื่อ ๒๑ มกราคม ๒๕๐๔

ในปีเดียวกันนี้ จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ นายกรัฐมนตรีพิจารณาเห็นว่าในโอกาส เสด็จนิวัติพระนคร ยังความปลื้มปิติของประชาชนทั่วไป จึงได้มอบหมายให้กองทัพภาคที่ ๑ โดยกองพลที่ ๑ รักษาพระองค์ จัดพิธีถวายสัตย์ปฎิญาณตน และสวนสนามของหน่วยทหารรักษาพระองค์ เนื่องในวันเฉลิมพระชน พรรษา ใน ๕ ธันวาคม ๒๕๐๔ รวม ๘ กองพัน และต่อมาได้มีหน่วยทหารรักษาพระองค์เข้าร่วมพิธี ๑๓ กองพัน ดังปัจจุบัน

แหล่งข้อมูลอ้างอิง http://www.oursiam.net/content/display.php?category=6&id=122&textsize=small