ครูบ้านนอก

การวิจัยวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาสภาพปัญหาและแนวทางการจัดการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning) โดยใช้กิจกรรมเป็นฐาน เพื่อส่งเสริมความสามารถในการคิดแก้ปัญหาของเด็กปฐมวัย ชั้นอนุบาลปีที่ 2 โรงเรียนวัดเขียนเขต สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาปทุมธานี เขต 2 (2) พัฒนารูปแบบการจัดการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning) โดยใช้กิจกรรมเป็นฐาน เพื่อส่งเสริมความสามารถในการคิดแก้ปัญหาของเด็กปฐมวัย ชั้นอนุบาลปีที่ 2 โรงเรียนวัดเขียนเขต สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาปทุมธานี เขต 2 (3) พัฒนาแผนการจัดประสบการณ์ตามรูปแบบการจัดการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning) โดยใช้กิจกรรมเป็นฐาน เพื่อส่งเสริมความสามารถในการคิดแก้ปัญหาของเด็กปฐมวัย ชั้นอนุบาลปีที่ 2 โรงเรียนวัดเขียนเขต สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาปทุมธานี เขต 2 (4) เปรียบเทียบความสามารถในการคิดแก้ปัญหาตามรูปแบบการจัดการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning) โดยใช้กิจกรรมเป็นฐาน เพื่อส่งเสริมความสามารถในการคิดแก้ปัญหาของเด็กปฐมวัย ชั้นอนุบาลปีที่ 2 โรงเรียนวัดเขียนเขต สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาปทุมธานี เขต 2 (5) ประเมินความเหมาะสมของรูปแบบการจัดการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning) โดยใช้กิจกรรมเป็นฐาน เพื่อส่งเสริมความสามารถในการคิดแก้ปัญหาของเด็กปฐมวัย ชั้นอนุบาลปีที่ 2 โรงเรียนวัดเขียนเขต สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาปทุมธานี เขต 2

เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย มีจำนวน 7 ฉบับ ได้แก่ ฉบับที่ 1 แบบสัมภาษณ์สภาพปัญหาและแนวทางการจัดการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning) โดยใช้กิจกรรมเป็นฐาน ฉบับที่ 2 แบบสัมภาษณ์เชิงลึกแบบมีโครงสร้างสำหรับผู้ทรงคุณวุฒิเพื่อพัฒนา (ร่าง) รูปแบบฯ ฉบับที่ 3 แบบประเมินความเหมาะสมของแผนการจัดประสบการณ์ตามรูปแบบฯ ฉบับที่ 4 แบบทดสอบวัดความสามารถในการคิดแก้ปัญหา จำนวน 20 ข้อ ที่ผู้วิจัยสร้างขึ้นโดยใช้ภาพสถานการณ์จำลองในชีวิตประจำวันของเด็กปฐมวัย จำนวน 20 ภาพ แต่ละภาพมีคำถามปลายเปิด 3 ตัวเลือก ฉบับที่ 5 แบบประเมินความสอดคล้องระหว่างข้อสอบกับตัวชี้วัด (IOC) ฉบับที่ 6 แบบบันทึกการสังเกตพฤติกรรมการคิดแก้ปัญหาระหว่างการจัดประสบการณ์ รายแผนที่ 1–60 และฉบับที่ 7 แบบประเมินความเหมาะสมของรูปแบบฯ จำนวน 50 ข้อ เครื่องมือทั้ง 7 ฉบับ ผ่านการตรวจสอบคุณภาพด้านความตรงเชิงเนื้อหาจากผู้เชี่ยวชาญ จำนวน 5 คน และรูปแบบฯ ได้รับการประเมินความเหมาะสมจากผู้ทรงคุณวุฒิ จำนวน 7 คน โดยใช้กลุ่มตัวอย่างในการทำแบบทดสอบเป็นนักเรียนปฐมวัยชั้นอนุบาลปีที่ 2/1 ปีการศึกษา 2568 ของโรงเรียนวัดเขียนเขต สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาปทุมธานี เขต 2 จำนวนทั้งสิ้น 30 คน ได้มาด้วยวิธีการเลือกแบบเจาะจง

สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูล ได้แก่ ค่าเฉลี่ย (X) ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน (S.D.) เพื่อการวิเคราะห์คุณภาพของแผนการจัดประสบการณ์ตามรูปแบบการจัดการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning) โดยใช้กิจกรรมเป็นฐาน รวมถึงการวิเคราะห์ผลการประเมินความเหมาะสมของรูปแบบฯ จากผู้ทรงคุณวุฒิ และการวิเคราะห์ความสามารถในการคิดแก้ปัญหาของเด็กปฐมวัยหลังการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ นอกจากนี้ยังใช้การวิเคราะห์ค่าดัชนีความตรงเชิงเนื้อหา (Index of Item-Objective Congruence: IOC) เพื่อประเมินคุณภาพของแบบทดสอบภาพสถานการณ์ และการทดสอบค่าที (t-Test Dependent) เพื่อวิเคราะห์ความแตกต่างของผลการทดสอบก่อนเรียนและหลังเรียนจากแบบทดสอบภาพสถานการณ์จำลอง เพื่อพิจารณาประสิทธิผลของรูปแบบที่พัฒนาขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 นอกจากนี้ยังวิเคราะห์พัฒนาการระหว่างการจัดประสบการณ์ด้วยค่าเฉลี่ยและส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐานเป็นรายแผนและรายหน่วย แล้วนำเสนอแนวโน้มพัฒนาการในรูปกราฟเส้น

ผลการวิจัยพบว่า

1) สภาพปัญหาเกี่ยวกับการจัดการเรียนรู้ในระดับปฐมวัย พบว่า การจัดกิจกรรมการเรียนรู้ในชั้นอนุบาลปีที่ 2 ยังคงมีข้อจำกัดหลายประการ ได้แก่

1.1) ปัญหาด้านการออกแบบกิจกรรม พบว่า เด็กบางส่วนไม่สามารถคิดอย่างเป็นระบบ ไม่สามารถวางแผนหรือแก้ปัญหาเฉพาะหน้าได้ด้วยตนเอง แม้การประเมินคุณภาพโดยรวมจะอยู่ในระดับดีมาก แต่เมื่อพิจารณารายมาตรฐานย่อย พบว่า มาตรฐานที่เกี่ยวข้องกับ “การดูแลตนเองและการควบคุมอารมณ์” มีค่าร้อยละต่ำกว่ามาตรฐานอื่น ๆ

1.2) ปัญหาด้านการจัดกิจกรรมเชิงรุกของครู พบว่า ครูยังขาดความเข้าใจเกี่ยวกับแนวคิดการจัดการเรียนรู้เชิงรุก และมีข้อจำกัดด้านเวลา ทรัพยากร และการออกแบบกิจกรรมที่เหมาะสมกับพัฒนาการของเด็กปฐมวัย

1.3) ปัญหาด้านรูปแบบการสอน พบว่า ยังเน้นการสอนแบบบรรยาย การจดจำ และการสาธิตจากครู มากกว่าการลงมือปฏิบัติจริงของเด็ก

2) รูปแบบการจัดการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning) โดยใช้กิจกรรมเป็นฐาน รูปแบบที่พัฒนาขึ้นอยู่ภายใต้ชื่อ 2E ARE Model ซึ่งประกอบด้วย 5 ขั้นตอนหลัก ได้แก่ 1) ดึงดูดความสนใจ (Engage) 2) ตั้งปัญหา/ชวนคิด (Explore & Challenge) 3) ลงมือทำ (Action) 4) แลกเปลี่ยน/สะท้อน (Reflect) และ 5) ขยายผล/ต่อยอด (Extend)

3) การพัฒนาแผนการจัดประสบการณ์การเรียนรู้ตามรูปแบบดังกล่าว จำนวน 20 หน่วย หน่วยละ 3 แผน รวม 60 แผน ครอบคลุมสาระสำคัญตามหลักสูตรการศึกษาปฐมวัย พุทธศักราช 2560 โดยออกแบบกิจกรรมให้เหมาะสมกับพัฒนาการของเด็กในด้านต่าง ๆ เช่น การสังเกต การตั้งคำถาม การทดลอง และการสื่อสารผ่านการเล่นและการเลียนแบบอย่างมีจุดมุ่งหมาย ผลการประเมินแผนการจัดประสบการณ์โดยผู้ทรงคุณวุฒิ จำนวน 7 คน พบว่า แผนมีความชัดเจน ครอบคลุม และสามารถนำไปใช้ได้จริงในสถานศึกษา มีระดับความเหมาะสมโดยรวมอยู่ในระดับ “เหมาะสมมาก”

4) ผลการเปรียบเทียบความสามารถในการคิดแก้ปัญหาของเด็กปฐมวัยก่อนและหลังการจัดกิจกรรม พบว่า เด็กที่ได้รับการจัดประสบการณ์ตามแผนการจัดการเรียนรู้เชิงรุก มีคะแนนเฉลี่ยก่อนเรียนเท่ากับ 12.47 คะแนน (S.D. = 2.15) และหลังเรียนเท่ากับ 17.83 คะแนน (S.D. = 1.26) จากคะแนนเต็ม 20 คะแนน มีคะแนนเฉลี่ยหลังเรียนสูงกว่าก่อนเรียนอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 (t = 14.76, df = 29, p < .001) ขนาดอิทธิพลมีค่าเท่ากับ 2.70 และคะแนนพัฒนาการสัมพัทธ์เท่ากับ 0.71 ซึ่งอยู่ในระดับสูง สะท้อนให้เห็นว่ารูปแบบการเรียนรู้ที่พัฒนาขึ้นมีผลต่อการพัฒนาทักษะการคิดแก้ปัญหาของเด็กอย่างแท้จริง และเมื่อพิจารณาพัฒนาการระหว่างการจัดประสบการณ์ที่บันทึกด้วยเครื่องมือฉบับที่ 6 พบว่า คะแนนเฉลี่ยเพิ่มสูงขึ้นตามลำดับของแผน จากแผนที่ 1 เท่ากับ 7.50 คะแนน (ร้อยละ 62.50) เป็นแผนที่ 60 เท่ากับ 10.77 คะแนน (ร้อยละ 89.75) จากคะแนนเต็ม 12 คะแนน โดยไม่มีช่วงใดที่คะแนนเฉลี่ยลดลง

5) ผลการประเมินความเหมาะสมของรูปแบบการจัดการเรียนรู้ โดยผู้ทรงคุณวุฒิ พบว่า รูปแบบการจัดการเรียนรู้เชิงรุกโดยใช้กิจกรรมเป็นฐานที่พัฒนาขึ้น มีค่าเฉลี่ยรวมเท่ากับ 4.75 ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐานเท่ากับ 0.48 อยู่ในระดับมากที่สุด เมื่อพิจารณาเป็นรายด้านพบว่า ด้านการดึงดูดความสนใจ (Engage) มีค่าเฉลี่ย 4.86 ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน 0.39 อยู่ในระดับมากที่สุด รองลงมาคือ ด้านการแลกเปลี่ยน/สะท้อน (Reflect) มีค่าเฉลี่ย 4.80 ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน 0.42 และด้านการตั้งปัญหา/ชวนคิด (Explore & Challenge) มีค่าเฉลี่ย 4.76 ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน 0.44 อยู่ในระดับมากที่สุด ส่วนด้านการลงมือทำ มีค่าเฉลี่ย 4.71 ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน 0.47 และด้านการขยายผล/ต่อยอด (Extend) มีค่าเฉลี่ย 4.73 ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน 0.46 อยู่ในระดับมากที่สุด

เว็บน่าสนใจ