ผู้วิจัย นายชัยชนะ สระทองทา
ตำแหน่ง ผู้อำนวยการสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาแม่ฮ่องสอน เขต 1
บทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาข้อมูลพื้นฐานของการบริหารจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม (DLTV) สำหรับโรงเรียนขนาดเล็กบนพื้นที่สูงและทุรกันดาร สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาแม่ฮ่องสอน เขต 1 2) เพื่อพัฒนารูปแบบการบริหารจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม (DLTV) สำหรับโรงเรียนขนาดเล็กบนพื้นที่สูงและทุรกันดาร สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาแม่ฮ่องสอน เขต 1 3) เพื่อศึกษาผลการใช้รูปแบบการบริหารจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม (DLTV) สำหรับโรงเรียนขนาดเล็กบนพื้นที่สูงและทุรกันดาร สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาแม่ฮ่องสอน เขต 1 และ 4) เพื่อประเมินรูปแบบการบริหารจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม (DLTV) สำหรับโรงเรียนขนาดเล็กบนพื้นที่สูงและทุรกันดาร สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาแม่ฮ่องสอน เขต 1
วิธีการวิจัย มี 4 ขั้นตอนการวิจัย ได้แก่ ขั้นตอนที่ 1 การศึกษาข้อมูลพื้นฐานของการบริหารจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม (DLTV) สำหรับโรงเรียนขนาดเล็กบนพื้นที่สูงและทุรกันดาร สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาแม่ฮ่องสอน เขต 1 กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการศึกษา ได้แก่ ผู้บริหารสถานศึกษา จำนวน 72 คน และครูผู้สอน จำนวน 472 คน รวม 544 คน โดยเก็บจากประชากรทั้งหมด ผู้ให้ข้อมูล ได้แก่ ผู้ทรงคุณวุฒิ 5 คน แหล่งข้อมูล ได้แก่ สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาและสถานศึกษาต้นแบบ เครื่องมือที่ใช้ คือ แบบบันทึกสังเคราะห์เอกสาร แบบสัมภาษณ์องค์ประกอบและตัวชี้วัดของการบริหารจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม (DLTV) สำหรับโรงเรียนขนาดเล็กบนพื้นที่สูงและทุรกันดาร แบบสอบถามสภาพปัจจุบันและสภาพที่พึงประสงค์ของการบริหารจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม (DLTV) สำหรับโรงเรียนขนาดเล็กบนพื้นที่สูงและทุรกันดาร แบบบันทึกการศึกษาวิธีปฏิบัติที่เป็นเลิศแนวทางการบริหารจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม (DLTV) สำหรับโรงเรียนขนาดเล็ก
บนพื้นที่สูงและทุรกันดาร วิเคราะห์ข้อมูล โดยการวิเคราะห์เนื้อหา ค่าความถี่ ค่าร้อยละ ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และค่าดัชนีความต้องการจำเป็น ขั้นตอนที่ 2 พัฒนารูปแบบการบริหารจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม (DLTV) สำหรับโรงเรียนขนาดเล็กบนพื้นที่สูงและทุรกันดาร สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาแม่ฮ่องสอน เขต 1 ผู้ให้ข้อมูล ได้แก่ ผู้ทรงคุณวุฒิร่างรูปแบบ จำนวน 15 คน ผู้ทรงคุณวุฒิตรวจสอบร่างรูปแบบ จำนวน 11 คน ผู้ทรงคุณวุฒิประเมินรูปแบบ และคู่มือการใช้รูปแบบ จำนวน 7 คน เครื่องมือที่ใช้ คือ แบบบันทึกการยกร่างรูปแบบ แบบบันทึกสนทนากลุ่ม แบบประเมินความเหมาะสมและความถูกต้องของรูปแบบ แบบประเมินความเหมาะสมของคู่มือการใช้รูปแบบ วิเคราะห์ข้อมูล โดยการวิเคราะห์เนื้อหา ค่าความถี่ ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ขั้นตอนที่ 3 การศึกษาผลการใช้รูปแบบการบริหารจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม (DLTV) สำหรับโรงเรียนขนาดเล็กบนพื้นที่สูงและทุรกันดาร สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาแม่ฮ่องสอน เขต 1 กลุ่มเป้าหมายในการทดลอง ได้แก่ โรงเรียน ในสังกัด จำนวน 72 โรงเรียน ผู้ให้ข้อมูล ได้แก่ ผู้บริหารสถานศึกษา จำนวน 72 คน ครูผู้สอน จำนวน 472 คน รวม 544 คน แหล่งข้อมูลในการสะท้อนผลการดำเนินการ ได้แก่ ผู้บริหารสถานศึกษา จำนวน 14 คน ครูผู้สอนที่เป็นวิชาการกลุ่มโรงเรียน จำนวน 14 คน ศึกษานิเทศก์ประจำกลุ่มโรงเรียน จำนวน 4 คน ผู้เชี่ยวชาญ จำนวน 5 คน รวม 37 คน ได้มาโดยการเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ คือ แบบประเมินการบริหารจัดการการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม(DLTV) สำหรับโรงเรียนขนาดเล็กบนพื้นที่สูงและทุรกันดาร แบบบันทึกประเด็นการประชุมสะท้อนผลการทดลองการใช้การศึกษาผลการใช้รูปแบบการบริหารจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม(DLTV) สำหรับโรงเรียนขนาดเล็กบนพื้นที่สูงและทุรกันดาร วิเคราะห์ข้อมูล โดยการวิเคราะห์เนื้อหา ค่าความถี่ ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ขั้นตอนที่ 4 ประเมินรูปแบบการบริหารจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม (DLTV) สำหรับโรงเรียนขนาดเล็กบนพื้นที่สูงและทุรกันดาร สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาแม่ฮ่องสอน เขต 1 กลุ่มตัวอย่างในการประเมินความพึงพอใจ ได้แก่ ผู้บริหารสถานศึกษา จำนวน 72 คน ครูผู้สอน จำนวน 472 คน ประธานคณะกรรมการสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน จำนวน 72 คน รวม เป็น 616 คน เครื่องมือ ที่ใช้ในวิจัย คือ แบบสอบถามเพื่อประเมินความพึงพอใจ แบบสอบถามเพื่อประเมินความเป็นประโยชน์ ความเป็นไปได้ ความเหมาะสมและความถูกต้องครอบคลุมของรูปแบบ และแบบประเมินระดับคุณภาพการจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม (DLTV) วิเคราะห์ข้อมูลโดยค่าความถี่ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน
ผลการวิจัย พบว่า
1. ผลการศึกษาข้อมูลพื้นฐานของการบริหารจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม (DLTV) สำหรับโรงเรียนขนาดเล็กบนพื้นที่สูงและทุรกันดาร สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาแม่ฮ่องสอน เขต 1 ดังนี้
1.1 ผลการศึกษาข้อมูลพื้นฐานที่จำเป็นของการบริหารจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม (DLTV) สำหรับโรงเรียนขนาดเล็กบนพื้นที่สูงและทุรกันดาร สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาแม่ฮ่องสอน เขต 1 ประกอบด้วย 1) แนวคิดเกี่ยวกับรูปแบบการบริหาร 2) แนวคิดเกี่ยวกับการบริหารและการบริหารการศึกษา 3) แนวคิดเกี่ยวกับการจัดการศึกษาทางไกล 4) แนวความคิดเกี่ยวกับการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม (DLTV) 5) แนวคิดทฤษฎีเกี่ยวกับการพัฒนาคู่มือ 6) แนวคิดเกี่ยวกับความพึงพอใจ และ 7) บริบทและข้อมูลพื้นฐานของโรงเรียนขนาดเล็กบนพื้นที่สูงและทุรกันดาร สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาแม่ฮ่องสอน เขต 1
1.2 ผลการศึกษาองค์ประกอบและตัวชี้วัดของการบริหารจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม (DLTV) สำหรับโรงเรียนขนาดเล็กบนพื้นที่สูงและทุรกันดาร สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาแม่ฮ่องสอน เขต 1 ได้แก่ 1) การกำหนดนโยบาย 2) การขับเคลื่อนและสร้างความเข้มแข็ง 3) การจัด การเรียนรู้ 4) การนิเทศและติดตาม และ 5) การประเมินผลและปรับปรุง
1.3 ผลการศึกษาสภาพปัจจุบัน และสภาพที่พึงประสงค์ของการบริหารจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม (DLTV) สำหรับโรงเรียนขนาดเล็กบนพื้นที่สูงและทุรกันดาร สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาแม่ฮ่องสอน เขต 1 พบว่า สภาพปัจจุบัน โดยรวมมีการปฏิบัติอยู่ในระดับปานกลาง สภาพที่พึงประสงค์ โดยรวมมีการปฏิบัติอยู่ในระดับมากที่สุด ความต้องการของการบริหารจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม (DLTV) สำหรับโรงเรียนขนาดเล็กบนพื้นที่สูงและทุรกันดาร สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาแม่ฮ่องสอน เขต 1 เรียงลำดับความต้องการจำเป็นจากมากไปหาน้อย ได้แก่ 1) การประเมินผลและปรับปรุง 2) การนิเทศและติดตาม 3) การขับเคลื่อนและสร้างความเข้มแข็ง 4) การจัดการเรียนรู้ และ 5) การกำหนดนโยบาย
1.4 ผลการศึกษาแนวทางการบริหารจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม (DLTV) สำหรับโรงเรียนขนาดเล็กบนพื้นที่สูงและทุรกันดาร สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาแม่ฮ่องสอน เขต 1 โดยการศึกษาวิธีปฏิบัติที่เป็นเลิศของสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษา และสถานศึกษาที่เป็นต้นแบบ พบว่า แนวทางการบริหารจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม (DLTV) สำหรับโรงเรียนขนาดเล็กบนพื้นที่สูงและทุรกันดาร สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาแม่ฮ่องสอน เขต 1 ประกอบด้วย 4 แนวทางหลัก ได้แก่ 1) การยกระดับคุณภาพการศึกษาอย่างเป็นระบบตามหลักความเสมอภาคทางการศึกษา การใช้เทคโนโลยีที่เหมาะสม การจัดการเรียนรู้เชิงรุก และการมีส่วนร่วม ของทุกภาคส่วน 2) การใช้ DLTV เป็นสื่อหลักร่วมกับสื่อดิจิทัลและแหล่งเรียนรู้ในชุมชนอย่างยืดหยุ่นทั้งแบบออนไลน์และออฟไลน์ 3) การกำหนดตัวชี้วัดความสำเร็จ การนิเทศติดตามประเมินผล และการสร้างเครือข่ายแลกเปลี่ยนเรียนรู้และขยายผล และ 4) การบริหารของผู้บริหารสถานศึกษาด้านการกำหนดนโยบายเชิงกลยุทธ์ การพัฒนาศักยภาพบุคลากร การสนับสนุนทรัพยากรและเทคโนโลยี การสร้างเครือข่ายความร่วมมือ และการนิเทศติดตามอย่างต่อเนื่อง
2. ผลการพัฒนารูปแบบการบริหารจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม (DLTV) สำหรับโรงเรียนขนาดเล็กบนพื้นที่สูงและทุรกันดาร สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาแม่ฮ่องสอน เขต 1
2.1 ผลการยกร่างรูปแบบการบริหารจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม (DLTV) สำหรับโรงเรียนขนาดเล็กบนพื้นที่สูงและทุรกันดาร สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาแม่ฮ่องสอน เขต 1 ประกอบด้วย 6 ส่วนประกอบ ได้แก่ 1) หลักการของรูปแบบ 2) วัตถุประสงค์ของรูปแบบ 3) เนื้อหาของรูปแบบ 4) กระบวนการของรูปแบบ 5) การวัดและประเมินผล และ 6) เงื่อนไขความสำเร็จ
2.2 ผลตรวจสอบร่างและยืนยันรูปแบบการบริหารจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม(DLTV) สำหรับ โรงเรียนขนาดเล็กบนพื้นที่สูงและทุรกันดาร สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาแม่ฮ่องสอน เขต 1 พบว่า รูปแบบมีความเหมาะสมและครอบคลุมทุกมิติสำคัญ
2.3 ผลการประเมินความถูกต้องและความเหมาะสมของรูปแบบ พบว่า รูปแบบการบริหารจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม (DLTV) สำหรับโรงเรียนขนาดเล็กบนพื้นที่สูงและทุรกันดาร สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาแม่ฮ่องสอน เขต 1 มีความถูกต้องและความเหมาะสมอยู่ในระดับมากที่สุด
2.4 ผลการจัดทำคู่มือการใช้รูปแบบการบริหารจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม (DLTV) สำหรับโรงเรียนขนาดเล็กบนพื้นที่สูงและทุรกันดาร ประกอบด้วย บทที่ 1 บทนำ บทที่ 2 รูปแบบการบริหารจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม (DLTV) สำหรับโรงเรียนขนาดเล็กบนพื้นที่สูงและทุรกันดาร บทที่ 3 การนำรูปแบบการบริหารจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม (DLTV) สำหรับโรงเรียนขนาดเล็กบนพื้นที่สูงและทุรกันดารสู่การปฏิบัติ และบทที่ 4 การกำกับ ติดตาม และประเมินผล
2.5 ผลการประเมินคู่มือการใช้รูปแบบการบริหารจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม (DLTV) สำหรับโรงเรียนขนาดเล็กบนพื้นที่สูงและทุรกันดาร สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาแม่ฮ่องสอน เขต 1 พบว่า มีความเหมาะสมอยู่ในระดับมากที่สุด
3. ผลการใช้รูปแบบการบริหารจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม (DLTV) สำหรับโรงเรียนขนาดเล็กบนพื้นที่สูงและทุรกันดาร สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาแม่ฮ่องสอน เขต 1
3.1 ผลการประเมินสมรรถนะของครูและบุคลากรทางการศึกษาหลังจากนำรูปแบบการบริหารจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม (DLTV) สำหรับโรงเรียนขนาดเล็กบนพื้นที่สูงและทุรกันดาร ไปประยุกต์ใช้ในสถานศึกษา พบว่า มีระดับสมรรถนะ อยู่ในระดับมากที่สุด
3.2 ผลการประเมินผลการบริหารจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม (DLTV) สำหรับโรงเรียนขนาดเล็กบนพื้นที่สูงและทุรกันดาร สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาแม่ฮ่องสอน เขต 1 พบว่า มีระดับปฏิบัติการ อยู่ในระดับมากที่สุด
3.3 ผลการประชุมถอดบทเรียนสะท้อนผลการทดลองการใช้รูปแบบ พบว่า รูปแบบการบริหารจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม (DLTV) ที่พัฒนาขึ้นมีความเหมาะสมกับบริบทของโรงเรียนขนาดเล็กบนพื้นที่สูงและทุรกันดาร และสามารถนำไปใช้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ ส่งผลให้ผู้บริหารสถานศึกษาและครูมีความรู้ ความเข้าใจ และศักยภาพในการบริหารจัดการและจัดการเรียนรู้ด้วย เทคโนโลยีการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม (DLTV) เพิ่มขึ้น โดยมีการพัฒนาครูผ่านระบบ Coaching และ PLC ร่วมกับภาวะผู้นำของผู้บริหารเป็นปัจจัยสำคัญที่สนับสนุนความสำเร็จ แม้ยังมีข้อจำกัดด้านโครงสร้างพื้นฐาน เทคโนโลยี บุคลากร งบประมาณ และการนิเทศติดตาม แต่สามารถพัฒนาได้ผ่านการเสริมสร้างศักยภาพบุคลากร การพัฒนาสื่อและเทคโนโลยี และการสร้างเครือข่ายความร่วมมือ ทั้งนี้ รูปแบบมีศักยภาพในการขยายผลสู่พื้นที่บริบทใกล้เคียง ภายใต้การสนับสนุนเชิงนโยบาย ภาวะผู้นำของผู้บริหาร และการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วน เพื่อความยั่งยืนในการดำเนินงาน
4. ผลการประเมินรูปแบบการบริหารจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม (DLTV) สำหรับโรงเรียนขนาดเล็กบนพื้นที่สูงและทุรกันดาร สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาแม่ฮ่องสอน เขต 1
4.1 ผลการประเมินความพึงพอใจที่มีต่อรูปแบบการบริหารจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม (DLTV) สำหรับโรงเรียนขนาดเล็กบนพื้นที่สูงและทุรกันดาร สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาแม่ฮ่องสอน เขต 1 พบว่า ผู้บริหารสถานศึกษา ครู ผู้ปกครอง และคณะกรรมการสถานศึกษา ขั้นพื้นฐาน มีความพึงพอใจต่อการดำเนินงานตามรูปแบบการบริหารจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม (DLTV) สำหรับโรงเรียนขนาดเล็กบนพื้นที่สูงและทุรกันดาร โดยภาพรวมอยู่ในระดับมาก
4.2 ผลการประเมินความเป็นประโยชน์ ความเป็นไปได้ ความเหมาะสม และความถูกต้อง ครอบคลุมของรูปแบบการบริหารจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม (DLTV) สำหรับโรงเรียนขนาดเล็กบนพื้นที่สูงและทุรกันดาร สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาแม่ฮ่องสอน เขต 1 พบว่า ในภาพรวมอยู่ในระดับมากที่สุด
4.3 ผลการประเมินระดับคุณภาพการบริหารจัดการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม(DLTV) สำหรับโรงเรียนขนาดเล็กบนพื้นที่สูงและทุรกันดาร สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาแม่ฮ่องสอน เขต 1 เพื่อยกย่องเชิดชูเกียรติ พบว่า ด้านที่ 1 ด้านปัจจัยพื้นฐานของสถานศึกษา โรงเรียนที่มีผลการประเมินระดับคุณภาพ ดีเยี่ยม จำนวน 13 โรงเรียน ด้านที่ 2 ด้านผู้บริหารสถานศึกษา โรงเรียนที่มีผลการประเมินระดับคุณภาพดีเยี่ยม จำนวน 8 โรงเรียน ด้านที่ 3 ครูผู้สอน โรงเรียนที่มีผลการประเมินระดับคุณภาพ ดีเยี่ยม จำนวน 6 โรงเรียน และ ด้านที่ 4 นักเรียน โรงเรียนที่มีผลการประเมินระดับคุณภาพ ดีเยี่ยม จำนวน 4 โรงเรียน