ครูบ้านนอก

ชื่อเรื่อง การพัฒนารูปแบบการบริหารสถานศึกษาเพื่อพัฒนาคุณลักษณะผู้เรียนด้านความเป็นพลเมืองดีตามพระบรมราโชบายด้านการศึกษา โรงเรียนวัดเทพนิมิต

ผู้วิจัย นิรชา อภิชาติ

ปีการศึกษา 2566-2568

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพปัจจุบัน สภาพที่พึงประสงค์ ความต้องการจำเป็นและแนวทางการพัฒนาคุณลักษณะผู้เรียนด้านความเป็นพลเมืองดีตามพระบรมราโชบายด้านการศึกษา 2) พัฒนารูปแบบการบริหารสถานศึกษา TNM 4Good Model เพื่อพัฒนาคุณลักษณะผู้เรียนด้านความเป็นพลเมืองดีตามพระบรมราโชบายด้านการศึกษา 3) ทดลองใช้รูปแบบการบริหารสถานศึกษา TNM 4Good Model เพื่อพัฒนาคุณลักษณะผู้เรียนด้านความเป็นพลเมืองดีตามพระบรมราโชบายด้านการศึกษา และ 4) ประเมินผลการใช้รูปแบบการบริหารสถานศึกษา TNM 4Good Model เพื่อพัฒนาคุณลักษณะผู้เรียนด้านความเป็นพลเมืองดีตามพระบรมราโชบายด้านการศึกษา โรงเรียนวัดเทพนิมิต มีระยะการวิจัย 4 ระยะ ดังนี้ ระยะที่ 1 ศึกษาสภาพปัจจุบัน สภาพที่พึงประสงค์ ความต้องการจำเป็นและแนวทางการพัฒนาคุณลักษณะผู้เรียนด้านความเป็นพลเมืองดีตามพระบรมราโชบายด้านการศึกษา โดยศึกษาเอกสาร งานวิจัยและการสัมภาษณ์ กลุ่มเป้าหมาย ครู บุคลากร คณะกรรมการสถานศึกษาขั้นพื้นฐานและผู้ปกครอง โรงเรียนวัดเทพนิมิต ปีการศึกษา 2566 จำนวน 42 คนและผู้ให้ข้อมูล ผู้ทรงคุณวุฒิ จำนวน 9 คน เครื่องมือที่ใช้ คือ แบบสอบถาม ที่มีค่าความตรงเชิงเนื้อหาอยู่ระหว่าง 0.67-1.00 และค่าความเที่ยงเท่ากับ 0.90 สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูล ได้แก่ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ค่าร้อยละ และดัชนีความต้องการจำเป็น (PNImodified) และแบบสัมภาษณ์ มีค่าความตรงเชิงเนื้อหาอยู่ระหว่าง 0.67-1.00 สถิติที่ใช้ คือ การวิเคราะห์เนื้อหา ระยะที่ 2 พัฒนารูปแบบการบริหารสถานศึกษา TNM 4Good Model เพื่อพัฒนาคุณลักษณะผู้เรียนด้านความเป็นพลเมืองดีตามพระบรมราโชบายด้านการศึกษา โดยการสนทนากลุ่ม ผู้ให้ข้อมูล ผู้ทรงคุณวุฒิ จำนวน 9 คน เครื่องมือที่ใช้ คือ ร่างรูปแบบการบริหารสถานศึกษา TNM 4Good Model เพื่อพัฒนาคุณลักษณะผู้เรียนด้านความเป็นพลเมืองดีตามพระบรมราโชบายด้านการศึกษา โรงเรียนวัดเทพนิมิต เอกสารประกอบการสนทนากลุ่ม แบบประเมินรูปแบบและคู่มือ โดยใช้การวิเคราะห์เนื้อหา สถิติที่ใช้ คือ ค่าความถี่ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ยและส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ระยะที่ 3 ทดลองใช้รูปแบบการบริหารสถานศึกษา TNM 4Good Model เพื่อพัฒนาคุณลักษณะผู้เรียนด้านความเป็นพลเมืองดีตามพระบรมราโชบายด้านการศึกษา เครื่องมือที่ใช้ คือ รูปแบบการบริหารสถานศึกษา TNM 4Good Model เพื่อพัฒนาคุณลักษณะผู้เรียนด้านความเป็นพลเมืองดีตามพระบรมราโชบายด้านการศึกษา โรงเรียนวัดเทพนิมิต การทดลองใช้รูปแบบ ดำเนินการทดลองใช้รูปแบบ 2 วงรอบ โดยวงรอบที่ 1 ดำเนินการกับนักเรียนปีการศึกษา 2567 จำนวน 28 คน จากนั้นนำผลการทดลอง ผลการประเมินและข้อเสนอแนะมาปรับปรุงรูปแบบ ก่อนดำเนินการทดลองใช้วงรอบที่ 2 กับนักเรียนปีการศึกษา 2568 จำนวน 28 คน ตามกระบวนการวิจัยและพัฒนา และประเมินประสิทธิภาพของรูปแบบจากครูและนักเรียน ปีการศึกษา 2568 จำนวน 34 คน โดยใช้แบบประเมินคุณลักษณะผู้เรียนด้านความเป็นพลเมืองดีตามพระบรมราโชบายด้านการศึกษา ซึ่งครูประจำชั้นและครูผู้สอนเป็นผู้ประเมิน เครื่องมือที่ใช้ คือ แบบประเมินคุณลักษณะของผู้เรียนและแบบประเมินประสิทธิภาพของรูปแบบ สถิติที่ใช้ คือ ค่าความถี่ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ยและส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และระยะที่ 4 ประเมินผลการใช้รูปแบบการบริหารสถานศึกษา TNM 4Good Model เพื่อพัฒนาคุณลักษณะผู้เรียนด้านความเป็นพลเมืองดีตามพระบรมราโชบายด้านการศึกษา โรงเรียนวัดเทพนิมิต เครื่องมือที่ใช้ แบบประเมินความเป็นไปได้และความเป็นประโยชน์ของรูปแบบ คู่มือการใช้รูปแบบและแบบประเมินความพึงพอใจ กลุ่มเป้าหมาย ครู บุคลากร คณะกรรมการสถานศึกษาขั้นพื้นฐานและผู้ปกครองนักเรียน จำนวน 42 คน สถิติที่ใช้ คือ ค่าความถี่ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ยและส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน

ผลการวิจัยพบว่า

1. ผลการศึกษาสภาพปัจจุบันของการพัฒนาคุณลักษณะผู้เรียนด้านความเป็นพลเมืองดีตามพระบรมราโชบายด้านการศึกษา โดยภาพรวมเฉลี่ยอยู่ในระดับปานกลาง (μ = 3.16, σ = 0.40) ขณะที่สภาพที่พึงประสงค์อยู่ในระดับมาก (μ = 4.21, σ = 0.41) ผลการศึกษาความต้องการจำเป็น (PNImodified) มีค่าเท่ากับ 0.332 ในภาพรวมอยู่ในระดับมาก เพื่อพิจารณารายด้านพบว่า ด้านที่มีดัชนีความต้องการจำเป็นมากที่สุดคือ ด้านผลลัพธ์การพัฒนาคุณลักษณะผู้เรียนด้านความเป็นพลเมืองดี (PNImodified =0.397) รองลงมา ด้านการติดตาม ประเมินผลและพัฒนา (PNImodified =0.384) ด้านการบริหารจัดการเพื่อส่งเสริมคุณลักษณะผู้เรียน (PNImodified =0.351) ด้านการมีส่วนร่วมของผู้เกี่ยวข้องในการพัฒนาผู้เรียน (PNImodified =0.272) และด้านการกำหนดนโยบายและทิศทางการพัฒนาผู้เรียน (PNImodified =0.259) ตามลำดับ จากการสัมภาษณ์ผู้ทรงคุณวุฒิและการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา สามารถสังเคราะห์ แนวทางการพัฒนา ได้ 5 แนวทาง ได้แก่ (1) การพัฒนาการทำงานเป็นทีม (Teamwork) (2) การสร้างเครือข่ายความร่วมมือ (Network) (3) การเสริมสร้างคุณธรรมและค่านิยม (Morality) (4) การบริหารเชิงระบบด้วยวงจรคุณภาพ PDCA (5) การพัฒนาระบบการติดตาม ประเมินผล และปรับปรุงพัฒนาอย่างต่อเนื่อง ซึ่งได้นำมาบูรณาการเป็นกลไกในกระบวนการ PDCA และสะท้อนผลในมิติของ Impact ของ TNM 4Good Model

2. ผลการพัฒนารูปแบบการบริหารสถานศึกษา TNM 4Good Model เพื่อพัฒนาคุณลักษณะผู้เรียนด้านความเป็นพลเมืองดีตามพระบรมราโชบายด้านการศึกษา โรงเรียนวัดเทพนิมิต พบว่า ผู้วิจัยได้นำผลการศึกษาสภาพปัจจุบัน ปัญหา ความต้องการจำเป็นและแนวทางการพัฒนาที่ได้จากการวิเคราะห์เอกสาร การประเมินความต้องการจำเป็นและการสัมภาษณ์ผู้ทรงคุณวุฒิ มาสังเคราะห์ร่วมกับหลักการ แนวคิดและทฤษฎีที่เกี่ยวข้อง พัฒนาเป็นรูปแบบการบริหารสถานศึกษา TNM 4Good Model ซึ่งบูรณาการการทำงานเป็นทีม (Teamwork) เครือข่ายความร่วมมือ (Network) และคุณธรรม (Morality) ผ่านกระบวนการบริหารเชิงระบบ ประกอบด้วย 4 องค์ประกอบ ได้แก่ (1) ปัจจัยนำเข้า ประกอบด้วย Teamwork (การทำงานเป็นทีม) Network (เครือข่ายความร่วมมือ) และ Morality (คุณธรรม จริยธรรม) (2) กระบวนการ (Process) ใช้วงจรคุณภาพ PDCA เป็นกลไกในการบริหารและขับเคลื่อนการดำเนินงาน เพื่อพัฒนาผู้เรียนสู่คุณลักษณะ 4Good ได้แก่ Good Thinking, Good Action, Good Job และ Good Citizen ครอบคลุมการวางแผน การดำเนินงาน การนิเทศ กำกับ ติดตาม การประเมินผล และการปรับปรุงพัฒนาอย่างต่อเนื่อง (3) ผลลัพธ์ (Student Outcomes) มุ่งพัฒนาผู้เรียนสู่คุณลักษณะด้านความเป็นพลเมืองดี 4 ด้านที่เข้มแข็ง ได้แก่ Good Thinking (คิดดี) Good Action (ทำดี) Good Job (อาชีพดี) และ Good Citizen (พลเมืองดี) และ (4) ผลกระทบ (Impact) ส่งผลให้เกิดการยกระดับคุณภาพผู้เรียน คุณภาพการบริหารจัดการและคุณภาพสถานศึกษาอย่างเป็นรูปธรรม รวมทั้งก่อให้เกิดระบบการติดตาม ประเมินผล และปรับปรุงพัฒนาอย่างต่อเนื่องของสถานศึกษา ผลการตรวจสอบรูปแบบและคู่มือการใช้รูปแบบโดยผู้เชี่ยวชาญ พบว่า โดยภาพรวมมีความถูกต้อง ความเหมาะสม อยู่ในระดับมากที่สุด

3. ผลการทดลองใช้รูปแบบการบริหารสถานศึกษา TNM 4Good Model เพื่อพัฒนาคุณลักษณะผู้เรียนด้านความเป็นพลเมืองดีตามพระบรมราโชบายด้านการศึกษา โรงเรียนวัดเทพนิมิต พบว่า

3.1 ผลการทดลองใช้รูปแบบแบ่งเป็น 2 วงรอบ โดยในปีการศึกษา 2567 ผลการประเมินก่อนและหลังการใช้รูปแบบพบว่า ผู้เรียนมีคุณลักษณะด้านความเป็นพลเมืองดีตามพระบรมราโชบายด้านการศึกษาสูงขึ้นภายหลังการใช้รูปแบบ จึงได้นำผลการสะท้อนจากการทดลองมาปรับปรุงรูปแบบก่อนนำไปใช้ในปีการศึกษา 2568 ผลการทดลองรอบที่ 2 พบว่า ผู้เรียนมีคุณลักษณะด้านความเป็นพลเมืองดีสูงขึ้นภายหลังการใช้รูปแบบเช่นเดียวกัน สะท้อนให้เห็นว่ารูปแบบที่ได้รับการปรับปรุงสามารถนำไปใช้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ และสามารถพัฒนาคุณลักษณะผู้เรียนด้านความเป็นพลเมืองดีตามพระบรมราโชบายด้านการศึกษาได้อย่างต่อเนื่อง

3.2 ประสิทธิภาพของรูปแบบการบริหารสถานศึกษา TNM 4Good Model เพื่อพัฒนาคุณลักษณะผู้เรียนด้านความเป็นพลเมืองดีตามพระบรมราโชบายด้านการศึกษา โรงเรียนวัดเทพนิมิต โดยภาพรวมอยู่ในระดับมากที่สุด (μ = 4.64, σ = 0.62)

4. ผลการประเมินรูปแบบการบริหารสถานศึกษา TNM 4Good Model เพื่อพัฒนาคุณลักษณะผู้เรียนด้านความเป็นพลเมืองดีตามพระบรมราโชบายด้านการศึกษา โรงเรียนวัดเทพนิมิต 4.1 ผลการประเมินรูปแบบการบริหารสถานศึกษา TNM 4Good Model เพื่อพัฒนาคุณลักษณะผู้เรียนด้านความเป็นพลเมืองดีตามพระบรมราโชบายด้านการศึกษา โรงเรียนวัดเทพนิมิต พบว่า โดยภาพรวม มีความเป็นไปได้และความเป็นประโยชน์ อยู่ในระดับมากที่สุด

4.2 ความพึงพอใจต่อการใช้รูปแบบการบริหารสถานศึกษา TNM 4Good Model เพื่อพัฒนาคุณลักษณะผู้เรียนด้านความเป็นพลเมืองดีตามพระบรมราโชบายด้านการศึกษา โรงเรียนวัดเทพนิมิต พบว่า โดยภาพรวมอยู่ในระดับมากที่สุด (μ = 4.57, σ = 0.67)

นอกจากนี้ผลการใช้รูปแบบการบริหารสถานศึกษาเพื่อพัฒนาคุณลักษณะผู้เรียนด้านความเป็นพลเมืองดีตามพระบรมราโชบายด้านการศึกษา โรงเรียนวัดเทพนิมิต ก่อให้เกิดผลกระทบเชิงประจักษ์ทั้งในระดับผู้เรียนและระดับสถานศึกษา ผลการเปรียบเทียบผลการประเมินมาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษาระหว่างปีการศึกษา 2567 และ 2568 โดยผู้เรียนมีคุณลักษณะที่พึงประสงค์เพิ่มขึ้นจากร้อยละ 97.72 เป็นร้อยละ 100 และมาตรฐานคุณภาพผู้เรียนอยู่ในระดับยอดเยี่ยมอย่างต่อเนื่อง ส่งผลให้สถานศึกษามีคุณภาพการบริหารจัดการที่เข้มแข็ง ได้รับการยอมรับจากหน่วยงานภายนอกและสถานศึกษาได้รับรางวัล“1 โรงเรียน 1 นวัตกรรม” (One school One Innovation: OSOI ) เหรียญทองแดง ระดับภูมิภาค จากสำนักงานเลขาธิการคุรุสภา ได้รับการคัดเลือกเป็นต้นแบบด้านการเป็นพลเมืองที่ดี จากการน้อมนำพระบรมราโชบายด้านการศึกษาสู่การปฏิบัติและเป็นตัวแทนสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาอุทัยธานี เขต 2 สู่ระดับสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน รางวัลสถานศึกษาระดับดี การคัดเลือกสถานศึกษาที่ดำเนินงานตามพระบรมราโชบายด้านการศึกษาสู่การปฏิบัติดีเยี่ยมภายใต้โครงการเผยแพร่ยกย่องและเชิดชูเกียรติสถานศึกษาที่ขับเคลื่อนพระบรมราโชบายด้านการศึกษาสู่การปฏิบัติ ด้านการเป็นพลเมืองที่ดี จากสำนักงานศึกษาธิการภาค 18 รางวัลระดับเหรียญทองแดง ในการคัดเลือกผลงานวิธีปฏิบัติที่ดี (Best Practice) ในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ประวัติศาสตร์ หน้าที่พลเมือง ศีลธรรมและประชาธิปไตยของสถานศึกษาและได้รับรางวัลสถานศึกษาดีเด่นด้านการขับเคลื่อนหลักสูตรต้านทุจริตศึกษา จากสำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ สะท้อนให้เห็นว่ารูปแบบการบริหารสามารถยกระดับคุณภาพผู้เรียน คุณภาพการบริหารจัดการ คุณภาพสถานศึกษาและการสร้างวัฒนธรรมคุณภาพขององค์กรรวมทั้งสร้างการยอมรับและการขยายผลสู่หน่วยงานภายนอกและสร้างความโดดเด่นด้านการพัฒนาคุณลักษณะผู้เรียนด้านความเป็นพลเมืองดีตามพระบรมราโชบายด้านการศึกษาได้อย่างเป็นรูปธรรม ต่อเนื่อง ยั่งยืนและสามารถขยายผลสู่สถานศึกษาอื่นได้

คำสำคัญ: รูปแบบการบริหารสถานศึกษา, TNM 4Good Model, ความเป็นพลเมืองดี, พระบรมราโชบายด้านการศึกษา, คุณลักษณะผู้เรียน

เว็บน่าสนใจ