จากการวิเคราะห์ผลผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นประถมศึกษาปีที่ 1 พบว่า ผู้เรียนยังขาดทักษะการคิดวิเคราะห์ และมีปัญหาในการเรียนหลายเรื่อง เช่น ทักษะการอ่านและการเขียนยังไม่คล่อง ทำให้ตีความโจทย์หรือบันทึกผลการทดลอง และ กิจกรรมไม่ได้ ขาดทักษะกระบวนการสังเกตอย่างเป็นระบบ นักเรียนมักสนใจสิ่งรอบข้างแต่สรุปประเด็นไม่ได้ นักเรียนมีสมาธิจดจ่อสั้น (Short Attention Span) ไม่สามารถทนฟังบรรยายเชิงทฤษฎีนานๆ ได้ นักเรียนบางคนมีความกลัวในการตั้งคำถามหรือคาดคะเนคำตอบ กลัวตอบผิด ไม่กล้าเดาคำตอบล่วงหน้า ซึ่งผู้เรียนควรได้รับการพัฒนาตั้งแต่ระดับชั้นประถมศึกษาปีที่ 1 ซึ่งวิธีการจัดการเรียนการสอนแบบปกติยังไม่กระตุ้นการเรียนรู้ของผู้เรียน ดังนั้นเพื่อเป็นการแก้ปัญหาดังกล่าว ผู้สอนจึงมีแนวคิดที่จะพัฒนาทักษะการคิดวิเคราะห์ผู้เรียนโดยออกแบบกิจกรรมการเรียนรู้ให้น่าสนใจมากยิ่งขึ้น เพื่อนักเรียนมีทักษะการคิดวิเคราะห์ ส่งเสริมการคิดอย่างมีวิจารณญาณ การคิดเชิงวิพากษ์ และการคิดอย่างมีเหตุผล ช่วยให้เชื่อมโยงความรู้จากการดำเนินชีวิตประจำวัน ได้ดีขึ้นสามารถนำประโยชน์จากการเรียนไปใช้ได้จริง ดังนั้นจึงใช้การเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5Es) ประกอบแผนผังกราฟิก ที่ใช้ภาพและสัญลักษณ์แทนข้อความ โดยเน้นการวาดภาพระบายสีเพื่อบันทึกผลการทดลอง และใช้การสื่อสารด้วยวาจาท่าทางประกอบ เพื่อส่งเสริมทักษะการแก้ปัญหาเป็นขั้นตอน (Algorithm) ผ่านกิจกรรม การทดลองในรายวิชาวิทยาศาสตร์ และส่งเสริมทักษะการคิดวิเคราะห์ ให้กับนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 1
วัตถุประสงค์การศึกษา
1. เพื่อพัฒนาทักษะการคิดวิเคราะห์และทักษะการคิดหาเหตุผล เรื่อง ท้องฟ้าแสนสวย ของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 1
2. เพื่อเปรียบเทียบผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนก่อนเรียนและหลังเรียนด้วยจัดการเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5Es) ประกอบแผนผังกราฟิก
3. เพื่อพัฒนารูปแบบการจัดการเรียนรู้และสื่อประกอบการสอนที่เหมาะสมกับวัยการเรียนรู้ของนักเรียนระดับประถมศึกษาปีที่ 1
วิธีดำเนินการศึกษา
การพัฒนาและหาคุณภาพนวัตกรรมที่ใช้ (การสร้างแผนการจัดการเรียนรู้ 5Es และชุดแผนผังกราฟิก)
1. วิเคราะห์หลักสูตรและตัวชี้วัด: ศึกษาตัวชี้วัดและสาระการเรียนรู้แกนกลาง กลุ่มสาระวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี เรื่อง "ท้องฟ้าแสนสวย" (ปรากฏการณ์บนท้องฟ้า) เพื่อกำหนดจุดประสงค์การเรียนรู้ที่เน้นทักษะการคิดวิเคราะห์
2. ออกแบบหน่วยการเรียนรู้ 5Es: จัดทำแผนการจัดการเรียนรู้ 5 ขั้นตอน โดยในขั้นตอน Exploration และ Explanation ให้ระบุการใช้แผนผังกราฟิกที่ใช้ภาพและสัญลักษณ์แทนข้อความ
3. สร้างแผนผังกราฟิก (Graphic Organizers): ออกแบบใบงานที่ลดการเขียนให้น้อยที่สุด เช่น แผนผังการเปรียบเทียบกลางวัน-กลางคืนแบบวงกลม (Venn Diagram) ที่เน้นการวาดภาพหรือระบายสี
4. ตรวจสอบความเที่ยงตรง (Validity): นำแผนการจัดการเรียนรู้และแผนผังกราฟิกให้ผู้เชี่ยวชาญ (อย่างน้อย 3 ท่าน) ตรวจสอบความสอดคล้อง (IOC) ระหว่างจุดประสงค์ กิจกรรม และการวัดผล
5. ปรับปรุงตามคำแนะนำ: นำข้อเสนอแนะจากผู้เชี่ยวชาญมาปรับปรุง เช่น ปรับขนาดภาพให้ใหญ่ขึ้น หรือลดความซับซ้อนของเส้นแผนผังให้เหมาะกับสายตาเด็ก ป.1
การพัฒนาและหาคุณภาพนวัตกรรมที่ใช้ในการรวบรวมข้อมูล
1. สร้างแบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์: ออกแบบข้อสอบที่ใช้รูปภาพเป็นตัวเลือก หรือการจับคู่ภาพ เพื่อวัดความเข้าใจเรื่องท้องฟ้า โดยไม่ให้ทักษะการอ่านเป็นอุปสรรคต่อการวัดความรู้
2. สร้างแบบประเมินทักษะการคิดวิเคราะห์: จัดทำ แบบประเมินตามสภาพจริง (Rubric Score) ที่วัดจากการสังเกตพฤติกรรมการจำแนก การเปรียบเทียบ และการให้เหตุผลผ่านการนำเสนอด้วยวาจา
3. สร้างแบบบันทึกผลการสังเกต: สำหรับบันทึกพฤติกรรมการเรียนรู้และสมาธิจดจ่อ (Attention Span) ของนักเรียนระหว่างทำกิจกรรม 5Es
4. หาคุณภาพเครื่องมือ: นำแบบทดสอบและแบบประเมินให้ผู้เชี่ยวชาญพิจารณาความเหมาะสมของภาษาและรูปภาพที่ใช้ ให้ตรงตามวัยของนักเรียน ป.1
การรวบรวมข้อมูล
1. ทดสอบก่อนเรียน (Pre-test): วัดความรู้พื้นฐานเรื่องท้องฟ้าแสนสวยของนักเรียน โดยใช้แบบทดสอบฉบับที่พัฒนาขึ้น (อาจใช้วิธีอ่านโจทย์ให้นักเรียนฟังทีละข้อ)
2. ดำเนินการสอน (Implementation): จัดการเรียนรู้ตามแผน 5Es ที่เตรียมไว้ จำนวน 3 ชั่วโมง โดยเน้นให้นักเรียนฝึกคิดผ่านการวาดภาพลงในแผนผังกราฟิกและการสะท้อนความคิดด้วยวาจา
3. การสังเกตและบันทึก: คุณครูบันทึกพฤติกรรมระหว่างเรียน โดยเน้นดูว่านักเรียนสามารถเชื่อมโยงเหตุและผล (Algorithm การเกิดปรากฏการณ์) ได้หรือไม่ผ่านการสื่อสารด้วยท่าทางและคำพูด
4. ทดสอบหลังเรียน (Post-test): เมื่อสิ้นสุดการสอน นำแบบทดสอบชุดเดิม (หรือคู่ขนาน) มาทดสอบนักเรียนอีกครั้ง เพื่อเปรียบเทียบพัฒนาการ
5. สรุปและวิเคราะห์ผล: นำคะแนนที่ได้มาวิเคราะห์หาค่าสถิติ (เช่น ค่าเฉลี่ยร้อยละ) และเปรียบเทียบว่านวัตกรรมนี้ช่วยพัฒนาทักษะการคิดวิเคราะห์ตามวัตถุประสงค์หรือไม่
ผลการดำเนินงาน
ด้านปริมาณ
ผู้เรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 1 ที่เรียนวิชาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ด้วยการจัดการเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5Es) ประกอบแผนผังกราฟิก มีผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน เฉลี่ย ร้อยละ 80.01 และ ผู้เรียนร้อยละ 100 ที่เรียนวิชาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีมีคุณลักษณะอันพึงประสงค์ผลการประเมินอยู่ในระดับดีขึ้นไป
ด้านคุณภาพ
นักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 1 มีทักษะการคิดวิเคราะห์และทักษะการคิดหาเหตุผลเกี่ยวกับเรื่องท้องฟ้าแสนสวยในระดับที่ดีขึ้นไปและมีความกระตือรือร้นในการเรียนรู้ และสามารถอธิบายความสัมพันธ์ของท้องฟ้าในเวลากลางวันและกลางคืนได้อย่างเป็นเหตุเป็นผล
ข้อเสนอแนะ
ข้อเสนอแนะในการศึกษาครั้งนี้
1. หัวใจสำคัญที่ทำให้งานนี้สำเร็จคือการใช้ "ภาพ" สื่อความหมายแทน "ตัวอักษร" ซึ่งตรงกับพัฒนาการของเด็ก ป.1 ข้อแนะนำเพิ่มเติมเพื่อสรุปงานมีดังนี้:
2. เน้นย้ำเรื่อง Visual Literacy: ในรายงานสรุปผล ควรระบุว่า "แผนผังกราฟิก" ไม่ได้เป็นเพียงใบงาน แต่เป็นเครื่องมือช่วย "จัดระเบียบความคิด" (Thinking Tool) สำหรับเด็กที่ยังมีทักษะการเขียนจำกัด
3. การประเมินเชิงประจักษ์: นอกจากคะแนนร้อยละ ควรมีการยกตัวอย่าง "คำพูด" หรือ "การอธิบาย" ของนักเรียนที่แสดงถึงการคิดเชิงเหตุผล (เช่น "หนูรู้ว่าเป็นกลางวันเพราะมีแสงจากดวงอาทิตย์ทำให้มองเห็นมดบนพื้นได้") มาใส่ในรายงานคุณภาพด้วย
4. บทบาทของครู: ครูต้องทำหน้าที่เป็น "ผู้อำนวยความสะดวก" (Facilitator) ในขั้น Engagement และ Explanation โดยใช้คำถามปลายเปิดเพื่อลดความกลัวในการตอบผิดของเด็ก ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของทักษะการวิเคราะห์
ข้อเสนอแนะในการศึกษาครั้งต่อไป
งานวิจัยในรอบปีถัดไป หรือขยายผลไปยังเรื่องอื่นๆ มีประเด็นที่น่าสนใจดังนี้ครับ:
1. การขยายผลสู่เนื้อหาที่ซับซ้อนขึ้น: ลองนำรูปแบบ 5Es + Graphic Organizers ไปใช้กับเนื้อหาที่เป็นนามธรรมมากขึ้น เช่น เรื่อง "หน้าที่ของส่วนต่างๆ ของพืช" หรือ "การจำแนกวัสดุ" เพื่อดูว่านวัตกรรมนี้ยังคงประสิทธิภาพเดิมหรือไม่
2. การใช้เทคโนโลยีดิจิทัล (Digital Scaffolding): พัฒนาแผนผังกราฟิกจากกระดาษ เป็นสื่อ Interactive บนแท็บเล็ตที่เด็กสามารถ "ลากและวาง" (Drag and Drop) รูปภาพได้ เพื่อดึงดูดความสนใจและแก้ปัญหาเรื่องสมาธิสั้น (Short Attention Span) ได้ดียิ่งขึ้น
3. การวัดผลระยะยาว (Retention): ศึกษาความคงทนในการเรียนรู้ โดยการทดสอบซ้ำหลังจากผ่านไป 1-2 เดือน เพื่อดูว่าการเรียนรู้ผ่านภาพช่วยให้เด็กจดจำและเข้าใจได้นานกว่าการเรียนแบบบรรยายปกติหรือไม่
4. การบูรณาการกับทักษะภาษา: เมื่อนักเรียนเริ่มมีทักษะการอ่านเขียนที่ดีขึ้นในช่วงภาคเรียนที่ 2 อาจเริ่มให้เด็กเขียน "คำสำคัญ" (Keywords) สั้นๆ ลงในแผนผังกราฟิกควบคู่ไปกับการวาดภาพ เพื่อเป็นการฝึกทักษะการเขียนอย่างเป็นระบบ
ค้นหาทุกอย่างในเว็บครูบ้านนอก :
ตั้งกระทู้คำถามใหม่
กลับหน้าที่แล้ว
