ครูบ้านนอก

ยุทธศาสตร์ชาติ ๒๐ ปี (พ.ศ. ๒๕๖๑ - ๒๕๘๐) เป็นยุทธศาสตร์ชาติในการพัฒนาประเทศไทย โดยได้กำหนดวิสัยทัศน์“ประเทศไทย มีความมั่นคง มั่งคั่ง ยั่งยืน เป็นประเทศพัฒนาแล้ว ด้วยการพัฒนาตามหลักปรัชญา ของเศรษฐกิจพอเพียง” มีกลไกขับเคลื่อนสู่การปฏิบัติตามลำดับ เพื่อให้เกิดประสิทธิผลตามเป้าหมาย โดยการ ป้องกันและแก้ไขปัญหายาเสพติดเป็นประเด็นปัญหาภายใต้แผนแม่บทด้านความมั่นคง ที่มุ่งเน้นการขับเคลื่อน การแก้ไขปัญหายาเสพติด และลดระดับความรุนแรงของปัญหาตามยุทธศาสตร์ชาติและนําไปสู่ผลสัมฤทธิ์ “สังคมไทยปลอดภัยจากยาเสพติด” ซึ่งสถานการณ์สภาพแวดล้อมของสังคมปัจจุบันเห็นได้ว่า พฤติกรรมของเด็กและเยาวชนมีแนวโน้มทวีความรุนแรงมากขึ้น ทั้งปัญหายาเสพติด การดื่มสุราหรือเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์ สื่อลามกอนาจาร การพนัน และการทะเลาะวิวาท โดยสาเหตุสำคัญมาจากปัญหาครอบครัว ปัจจัยสภาพแวดล้อมที่เป็นอบายมุข สิ่งยั่วยุ และการใช้ความรุนแรงในสังคม ซึ่งมีผลกระทบต่อเด็ก เยาวชนและผู้เกี่ยวข้องอีกมากมาย นอกจากนี้เด็กและเยาวชนที่ขาดความตระหนักรู้ การปลูกฝังความรู้คู่คุณธรรม จริยธรรม ทักษะการคิดวิเคราะห์ ขาดเหตุผลในการแก้ไขปัญหา และไม่ได้รับการดูแลช่วยเหลือที่เหมาะสม จะเป็นปัญหาคุณภาพชีวิตของคนไทยในอนาคต ดังนั้น กระทรวงศึกษาธิการได้มอบนโยบายการจัดการศึกษาสู่การปฏิบัติให้สถานศึกษาทุกแห่งต้องดำเนินการจัดการศึกษา มุ่งเน้นให้ผู้เรียนเป็นคนเก่ง คนดี ดำรงตนอยู่ในสังคมอย่างมีความสุข สอดคล้องตามแนวคิดการจัดการศึกษา แผนการศึกษาแห่งชาติ ที่กำหนดวิสัยทัศน์ (Vision) ว่า “คนไทยทุกคนได้รับการศึกษาและเรียนรู้ตลอดชีวิตอย่างมีคุณภาพ ดำรงชีวิตอย่างเป็นสุข สอดคล้องกับหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงและการเปลี่ยนแปลงของโลกศตวรรษที่ ๒๑

การจัดการศึกษาในศตวรรษที่ ๒๑ มิได้มุ่งเพียงพัฒนาความรู้เชิงวิชาการ แต่ให้ความสำคัญต่อการพัฒนาคุณธรรม จริยธรรม และความเป็นพลเมืองที่มีคุณภาพควบคู่กันไป โดยเฉพาะอย่างยิ่งภายใต้พระราชดำรัสของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช รัชกาลที่ ๙ และพระราชปณิธานของพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๑๐ ที่มุ่งหวัง “การสร้างคนดีให้แก่บ้านเมือง” ได้สะท้อนหลักการสำคัญแนวคิด การพัฒนามนุษย์แบบองค์รวม (Holistic Development) ซึ่งสอดคล้องกับทฤษฎีระบบนิเวศทางการศึกษา (Ecological Systems Theory) ของ Bronfenbrenner (๑๙๗๙) ที่ชี้ว่าการพัฒนาผู้เรียนต้องอาศัยสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อคุณธรรม ความปลอดภัย และความสัมพันธ์ทางสังคมที่เกื้อหนุนกันทุกระดับ เพื่อวางรากฐานของความยั่งยืน ในระดับบุคคลสังคม และประเทศชาติโดยเฉพาะในบริบทการศึกษาของพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงเน้นการพัฒนาผู้เรียน ๔ ด้าน ได้แก่ ๑) ทัศนคติที่ถูกต้องต่อบ้านเมือง ๒) พื้นฐานชีวิตมั่นคงและมีคุณธรรม ๓) มีอาชีพและงานทำ และ ๔) การเป็นพลเมืองดีซึ่งสอดคล้องกับหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงที่มุ่งเน้น การพัฒนาคนให้มีความพอประมาณ มีเหตุผล มีภูมิคุ้มกันในตัว

แนวคิดดังกล่าวเป็นแรงบันดาลใจให้ข้าพเจ้าในฐานะผู้อำนวยการโรงเรียนมัธยมวัดศรีจันทร์ประดิษฐ์ ในพระบรมราชานุเคราะห์ สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาสมุทรปราการ ซึ่งเป็นโรงเรียนขนาดใหญ่ มีนักเรียน ๑,๓๐๘ คน ได้ตระหนักถึงความสำคัญของการวางรากฐานชีวิตที่มั่นคงให้แก่นักเรียน ผ่านการส่งเสริมคุณธรรม ทักษะชีวิตและพฤติกรรมที่เหมาะสมเพื่อให้เด็กเติบโตเป็นทรัพยากรมนุษย์ที่มีคุณภาพ แก้ไขปัญหาสำคัญที่พบเป็นประจำ ได้แก่ พฤติกรรมไม่พึงประสงค์ของผู้เรียน ปัญหาวินัยในสถานศึกษาและภาพลักษณ์เชิงลบ ซึ่งส่งผลต่อประสิทธิภาพการจัดการเรียนรู้และการสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการพัฒนาองค์รวมของผู้เรียน ซึ่งเป็นประเด็นท้าทายเชิงโครงสร้างการบริหารสถานศึกษาสีขาว จึงถูกพัฒนาเป็น “นวัตกรรมเชิงระบบ” ที่มุ่งสร้างสภาพแวดล้อมการเรียนรู้ที่ปลอดภัย โปร่งใส ปราศจากพฤติกรรมเสี่ยง และยึดหลักคุณธรรมเป็นฐาน โดยบูรณาการพระบรมราโชบายเข้ากับหลักธรรมทางพระพุทธศาสนา โดยเฉพาะกรอบแนวคิด “ไตรสิกขา” ได้แก่ ศีล สมาธิ และปัญญา ร่วมกับการมีส่วนร่วมของเครือข่ายซึ่งถือเป็นหัวใจสำคัญของการบริหารสถานศึกษายุคใหม่ เพราะโรงเรียนไม่สามารถบ่มเพาะนักเรียนให้สมบูรณ์แบบได้เพียงลำพัง ดังที่ เสนาะ ติเยาว์ (๒๕๔๔) กล่าวว่า ภาคีเครือข่ายช่วยให้เกิดการแบ่งปันทรัพยากรที่ไม่ได้จำกัดเพียงแค่ "เงินทุน" แต่รวมถึงภูมิปัญญาท้องถิ่น องค์ความรู้เฉพาะทาง และบุคลากรจิตอาสา ซึ่งจะเข้ามาช่วยเติมเต็มส่วนที่โรงเรียนขาดแคลน เป็นการใช้ทรัพยากรร่วมกันเพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุด และลดความซ้ำซ้อนในการทำงาน

แนวคิดไตรสิกขาถือเป็นกระบวนการพัฒนามนุษย์อย่างเป็นลำดับขั้น เริ่มจากการกำกับพฤติกรรม (ศีล) การพัฒนาจิตใจให้มั่นคง (สมาธิ) และการใช้เหตุผลอย่างถูกต้อง (ปัญญา) ซึ่งสอดคล้องกับแนวคิดการพัฒนาคุณธรรมเชิงพฤติกรรมและการเรียนรู้ทางสังคม (Bandura, ๑๙๗๗) และทฤษฎีแรงจูงใจในโรงเรียน (Wentzel & Wigfield, ๒๐๐๙)ดังนั้น นวัตกรรมการบริหารสถานศึกษาสีขาวจึงมิใช่เพียงโครงการกิจกรรม แต่เป็น “โมเดลการบริหารจัดการเชิงระบบ” ที่ประกอบด้วย ๓ องค์ประกอบหลัก ได้แก่

๑. การน้อมนำพระบรมราโชบายด้านการศึกษาของในหลวงรัชกาลที่ ๑๐ มาเป็นกรอบดำเนินงาน

๒. การจัดกระบวนการเรียนรู้ตามพระบรมราโชบายและจัดกิจกรรมส่งเสริมคุณธรรมตามหลักไตรสิกขา

๓. การสร้างกลไกการมีส่วนร่วมของเครือข่ายภาคีทุกภาคส่วน

เว็บน่าสนใจ