ครูบ้านนอก

ชื่อเรื่อง การพัฒนารูปแบบการบริหารสถานศึกษาสู่ความเป็นเลิศตามเกณฑ์รางวัลคุณภาพแห่งสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน เพื่อพัฒนาพหุปัญญาของผู้เรียน โรงเรียนศรีบุณยานนท์ สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษานนทบุรี

ผู้วิจัย กุสุมา ยี่ภู่

ปีที่พิมพ์ 2568

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้ ผู้วิจัยดำเนินการจากการสำรวจสภาพปัจจุบันของสถานศึกษา ซึ่งพบว่าโรงเรียนยังประสบกับปัญหาในการใช้กระบวนการแก้ปัญหาเชิงระบบ ซึ่งเป็นกลไกสำคัญต่อการพัฒนาคุณภาพการศึกษาอย่างยั่งยืน จำเป็นต้องอาศัยการวางแผนแบบบูรณาการที่เชื่อมโยงทุกมิติของการจัดการศึกษา จึงได้นำเสนอ และสรุปประเด็นร่วมกันกับ คณะกรรมการสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน และผู้ปกครองโดยต้องอาศัยการวางแผนที่เชื่อมโยงทุกมิติของการจัดการศึกษา นำไปสู่การตระหนักร่วมกันถึงความสำคัญสูงสุดในการพัฒนาพหุปัญญาของนักเรียน เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการเรียนรู้ และยกระดับคุณภาพของสถานศึกษาโดยรวม โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. เพื่อวิเคราะห์สภาพและปัจจัยการบริหารสถานศึกษาสู่ความเป็นเลิศตามเกณฑ์รางวัลคุณภาพแห่งสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน เพื่อพัฒนาพหุปัญญาของผู้เรียนโรงเรียนศรีบุณยานนท์ สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษานนทบุรี 2. เพื่อพัฒนารูปแบบการบริหารสถานศึกษาสู่ความเป็นเลิศตามเกณฑ์รางวัลคุณภาพแห่งสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน เพื่อพัฒนาพหุปัญญาของผู้เรียน โรงเรียนศรีบุณยานนท์ สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษานนทบุรี 3. เพื่อทดลองรูปแบบการบริหารสถานศึกษาสู่ความเป็นเลิศ

ตามเกณฑ์รางวัลคุณภาพแห่งสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน เพื่อพัฒนาพหุปัญญาของผู้เรียน โรงเรียนศรีบุณยานนท์ สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษานนทบุรี และ 4. เพื่อประเมินความพึงพอใจ และประเมินรูปแบบการบริหารสถานศึกษาสู่ความเป็นเลิศตามเกณฑ์รางวัลคุณภาพแห่งสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน เพื่อพัฒนาพหุปัญญาของผู้เรียน โรงเรียนศรีบุณยานนท์ สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษานนทบุรี การศึกษาครั้งนี้ ทำการศึกษาโรงเรียนศรีบุณยานนท์ สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษานนทบุรี เป็นการวิจัยในรูปแบบการวิจัยและพัฒนา (Research and Development: R&D) โดยประยุกต์ใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมผสาน (Mixed Methods Research) มีการดำเนินการ ตามลำดับ คือ

การวิจัยระยะที่ 1 วิเคราะห์สภาพและปัจจัยการบริหารสถานศึกษาสู่ความเป็นเลิศตามเกณฑ์รางวัลคุณภาพแห่งสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน เพื่อพัฒนาพหุปัญญาของผู้เรียนโรงเรียนศรีบุณยานนท์ สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษานนทบุรีการศึกษาเชิงคุณภาพ เป็นการศึกษาเอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง และการสัมภาษณ์เชิงลึก ผู้ให้ข้อมูลสำคัญคือ ผู้บริหารสถานศึกษา ครูปฏิบัติการ และตัวแทนคณะกรรมการสถานศึกษา จำนวน 16 คน เป็นการเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือคือแบบสอบถามแบบกึ่งโครงสร้าง วิเคราะห์เนื้อหา และตรวจสอบด้วยเทคนิคสามเส้า

การวิจัยระยะที่ 2 การพัฒนารูปแบบการการบริหารสถานศึกษาสู่ความเป็นเลิศตามเกณฑ์รางวัลคุณภาพแห่งสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน เพื่อพัฒนาพหุปัญญาของผู้เรียน โรงเรียนศรีบุณยานนท์ สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษานนทบุรี แบ่งเป็น 3 ตอนย่อย คือ ตอนที่ 1 กลุ่มตัวอย่างคือ ผู้บริหาร ครู และบุคลากรทางการศึกษา จำนวน 333 คน เครื่องมือคือแบบสอบถามมาตรวัด 5 ระดับ เครื่องมือคือแบบมาตรวัด 5 ระดับ มีค่าดัชนีความสอดคล้อง (IOC) ระหว่าง 0.80 - 1.00 ค่าอำนาจจำแนกระหว่าง 0.37 - 0.81 และค่าความเชื่อมั่นทั้งฉบับ เท่ากับ 0.98 สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูล ได้แก่ ค่าความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และการวิเคราะห์องค์ประกอบยืนยัน ตอนที่ 2 การศึกษาเชิงคุณภาพโดยการสัมมนาอิงผู้เชี่ยวชาญ (connoisseurship) เครื่องมือคือร่างรูปแบบ เอกสารแบบบันทึกการสัมมนาเชิงอ้างอิงผู้เชี่ยวชาญ วิเคราะห์ข้อมูลเชิงเนื้อหา และตรวจสอบด้วยเทคนิคสามเส้า ตอนที่ 3 การตรวจสอบความตรงเชิงสอดคล้องของร่างรูปแบบโดยใช้การสัมมนาอิงผู้เชี่ยวชาญ (connoisseurship) การศึกษาเชิงคุณภาพ ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ (ผู้เชี่ยวชาญ) จำนวน 27 คน เป็นการเลือกแบบเจาะจง เป็นการสัมมนาเชิงอ้างอิงในรูปแบบออนไลน์ เครื่องมือ คือ แบบบันทึกการสัมมนาเชิงอ้างอิงผู้เชี่ยวชาญ วิเคราะห์เชิงเนื้อหา และตรวจสอบด้วยเทคนิคสามเส้า ในด้านเชิงปริมาณ ประชากรคือ ผู้เชี่ยวชาญ จำนวน 27 คน เครื่องมือคือแบบประเมินแบบมาตรวัด 5 ระดับ เครื่องมือคือแบบมาตรวัด 5 ระดับ มีค่าดัชนีความสอดคล้อง (IOC) ระหว่าง 0.80 - 1.00 ค่าอำนาจจำแนกระหว่าง 0.37 - 0.81 และค่าความเชื่อมั่นทั้งฉบับ เท่ากับ 0.98 สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูล ได้แก่ ค่าความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ตอนที่ 4 การสัมมนาประชาพิจารณ์ (Public hearing seminar) ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ คือ ผู้มีส่วนได้เสีย ประกอบด้วย ผู้บริหาร ครู นักเรียน คณะกรรมการศึกษาขั้นพื้นฐาน และผู้ปกครอง จำนวน 168 คน เป็นการเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือแบบสอบถามแบบกึ่งโครงสร้าง วิเคราะห์เชิงเนื้อหา และตรวจสอบด้วยเทคนิคสามเส้า เชิงปริมาณ ประชากร คือ และตอนที่ 5 การประเมินความเหมาะสมของคู่มือ ประชากรคือ คือผู้มีส่วนได้เสีย ประกอบด้วย ผู้บริหาร ครู นักเรียน คณะกรรมการศึกษาขั้นพื้นฐาน และผู้ปกครอง จำนวน 168 คน เป็นการเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือคือแบบสอบถามประมาณค่า 5 ระดับ เครื่องมือคือแบบมาตรวัด5 ระดับ มีค่าดัชนีความสอดคล้อง (IOC) ระหว่าง 0.80 - 1.00 ค่าอำนาจจำแนกระหว่าง 0.37 - 0.81 และค่าความเชื่อมั่นทั้งฉบับ เท่ากับ 0.98 สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูล ได้แก่ ค่าความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน

การวิจัยระยะที่ 3 ทดลองรูปแบบการบริหารสถานศึกษาสู่ความเป็นเลิศตามเกณฑ์รางวัลคุณภาพแห่งสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน เพื่อพัฒนาพหุปัญญาของผู้เรียน โรงเรียนศรีบุณยานนท์ สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษานนทบุรี ประชากรคือ ผู้บริหาร ครู นักเรียน ผู้ปกครอง และคณะกรรมการสถานศึกษา ปีการศึกษา 2567 ปีการศึกษาที่ 1 และปีการศึกษาที่ 2 กลุ่มตัวอย่าง จำนวน 353 คน เครื่องมือคือแบบสอบถามมาตรวัด 5 ระดับ เครื่องมือคือแบบมาตรวัด 5 ระดับ มีค่าดัชนีความสอดคล้อง (IOC) ระหว่าง 0.80-1.00 ค่าอำนาจจำแนกระหว่าง 0.37-0.81 และค่าความเชื่อมั่นทั้งฉบับ เท่ากับ 0.98 สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูล ได้แก่ ค่าความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน

การวิจัยระยะที่ 4 เพื่อประเมินความพึงพอใจ และประเมินรูปแบบการบริหารสถานศึกษาสู่ความเป็นเลิศตามเกณฑ์รางวัลคุณภาพแห่งสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน เพื่อพัฒนาพหุปัญญาของผู้เรียน โรงเรียนศรีบุณยานนท์ สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษานนทบุรี แบ่งออกเป็น 2 ตอน คือ ตอนที่ 1 การประเมินความพึงพอใจ ประชากรคือ ผู้บริหาร ครู นักเรียน ผู้ปกครอง และคณะกรรมการสถานศึกษา ปีการศึกษา 2567 ปีการศึกษาที่ 1 และปีการศึกษาที่ 2 กลุ่มตัวอย่าง จำนวน 353 คน เครื่องมือคือแบบสอบถามมาตรวัด 5 ระดับ เครื่องมือคือแบบมาตรวัด 5 ระดับ มีค่าดัชนีความสอดคล้อง (IOC) ระหว่าง 0.80 - 1.00 ค่าอำนาจจำแนกระหว่าง 0.37 - 0.81 และค่าความเชื่อมั่นทั้งฉบับ เท่ากับ 0.98 สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูล ได้แก่ ค่าความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ตอนที่ 2 เป็นการประเมินรูปแบบการบริหารสถานศึกษาสู่ความเป็นเลิศตามเกณฑ์รางวัลคุณภาพแห่งสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน เพื่อพัฒนาพหุปัญญาของผู้เรียน โรงเรียนศรีบุณยานนท์ สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษานนทบุรี ประชากร คือ ผู้ทรงคุณวุฒิ จำนวน 27 คน เป็นการเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือคือแบบมาตรวัด 5 ระดับ มีค่าดัชนีความสอดคล้อง (IOC) ระหว่าง 0.80-1.00 ค่าอำนาจจำแนกระหว่าง 0.37-0.81 และค่าความเชื่อมั่นทั้งฉบับ เท่ากับ 0.98 สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูล ได้แก่ ค่าความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน

ผลการวิจัยพบว่า

1. สภาพการบริหารสถานศึกษาสู่ความเป็นเลิศตามเกณฑ์รางวัลคุณภาพแห่งสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน พบว่า ด้านการบริหารสถานศึกษาสู่ความเป็นเลิศตามเกณฑ์รางวัลคุณภาพแห่งสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐานมีองค์ประกอบที่เกี่ยวข้อง 7 องค์ประกอบ ได้แก่ 1) ด้านการนำองค์กร 2) ด้านการวางแผนกลยุทธ์ 3) ด้านการมุ่งเน้นผู้เรียนผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย 4) ด้านการวัด การวิเคราะห์ และการจัดการความรู้ 5) ด้านการมุ่งเน้นบุคลากร 6) ด้านการปฏิบัติการ และ 7) ด้านผลลัพธ์ ส่วนองค์ประกอบของพหุปัญญา มี 8 องค์ประกอบ ได้แก่ 1) ด้านภาษา 2) ด้านตรรกะและคณิตศาสตร์ 3) ด้านมิติสัมพันธ์ 4) ด้านดนตรี 5) ด้านร่างกายและการเคลื่อนไหว 6) ด้านธรรมชาติวิทยา 7) ด้านการเข้าใจตนเอง 8) ด้านมนุษยสัมพันธ์ อีกทั้งขั้นตอนการทำงาน มี 4 ขั้นตอน ได้แก่ 1) ขั้นตอนการวางแผน 2) ขั้นตอนการปฏิบัติ 3) ขั้นตอนการตรวจสอบ 4) ขั้นตอนการดำเนินการให้เหมาะสม และองค์ประกอบเชิงระบบของรูปแบบ มี 3 องค์ประกอบ ได้แก่ 1) ปัจจัยนำเข้า 2) ปัจจัยกระบวนการ 3) ปัจจัยผลผลิต

2. รูปแบบการบริหารสถานศึกษาสู่ความเป็นเลิศตามเกณฑ์รางวัลคุณภาพแห่งสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน เพื่อพัฒนาพหุปัญญาของนักเรียนโรงเรียนศรีบุณยานนท์ ประกอบด้วย 2.1 ผลการสร้างรูปแบบ ประกอบด้วย 3 องค์ประกอบหลัก ซึ่งมีผลพบว่า ผลการวิเคราะห์องค์ประกอบเชิงยืนยันอันดับที่ 2 ของการบริหารจัดการสถานศึกษาสู่ความเป็นเลิศตามเกณฑ์รางวัลคุณภาพแห่งสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน มี 7องค์ประกอบย่อย ในอันดับที่ 1 ได้แก่ ด้านการนำองค์กร ด้านการวางแผนกลยุทธ์ ด้านการมุ่งเน้นนักเรียน ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย ด้านการมุ่งเน้นบุคลากร ด้านการปฏิบัติการ ด้านการวัด การวิเคราะห์ และการจัดการความรู้ และด้านผลลัพธ์การดำเนินงาน มีค่าน้ำหนักองค์ประกอบอันดับที่ 1 อยู่ระหว่าง 0.37 ถึง 0.86 มีนัยสำคัญทางสถิติ มีค่าสัมประสิทธิ์การพยากรณ์ (R2) มีค่าตั้งแต่ 0.12 ถึง 0.74 มี 3 องค์ประกอบหลัก ได้แก่ ปัจจัยนำเข้า ปัจจัยกระบวนการ และปัจจัยผลผลิต มีค่าน้ำหนักองค์ประกอบอันดับที่ 2 อยู่ระหว่าง 0.47 ถึง 0.71 มีนัยสำคัญทางสถิติ มีค่าสัมประสิทธิ์การพยากรณ์ (R2) มีค่าตั้งแต่ 0.13 ถึง 0.98 และผลการตรวจสอบความสอดคล้องของโมเดลกับข้อมูลเชิงประจักษ์ พบว่า มีค่า X2 = 15.03, X2/df = 1.366, df = 11, p=0.18, CFI = 0.98, GFI = 0.99, AGFI = 0.97, RMSEA = 0.033 สรุปได้ว่าโมเดลมีความสอดคล้องกับข้อมูลเชิงประจักษ์ตามลำดับ 2.2 ผลการพัฒนารูปแบบ ประกอบด้วย 4 องค์ประกอบหลัก 7 องค์ประกอบ ย่อย ซึ่งมีผลจากการจัดสัมมนาประชาพิจารณ์ ดังนี้ 1) ปัจจัยนำเข้า มี 3 องค์ประกอบย่อย คือ ด้านการนำองค์กร ด้านการวางแผนกลยุทธ์ และด้านการมุ่งเน้นนักเรียน ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย 2) ปัจจัยกระบวนการ มี 3 องค์ประกอบย่อย คือ ด้านการมุ่งเน้นบุคลากร ด้านการปฏิบัติการในการพัฒนาพหุปัญญาของผู้เรียนทั้ง 8 ด้าน และด้านการวัด การวิเคราะห์ และการจัดการความรู้ 3) ปัจจัยผลผลิต และผลลัพธ์ มี 1 องค์ประกอบย่อย คือ ด้านผลลัพธ์ในการพัฒนาพหุปัญญาของนักเรียนทั้ง 8 ด้าน 4) ปัจจัยข้อมูลป้อนกลับมี 1 องค์ประกอบย่อย คือ ด้านการวัด การวิเคราะห์ และการจัดการความรู้

3. ผลการทดลองใช้รูปแบบการบริหารสถานศึกษาสู่ความเป็นเลิศตามเกณฑ์รางวัลคุณภาพแห่งสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน เพื่อพัฒนาพหุปัญญาของผู้เรียนโรงเรียนศรีบุณยานนท์ พบว่า การดำเนินงานทั้ง 7 กลยุทธ์ตามคู่มือรูปแบบ มีพัฒนาการด้านผลลัพธ์อย่างต่อเนื่องทุกกลยุทธ์ ปีการศึกษา 2566 มีคะแนนเฉลี่ยอยู่ในระดับมาก – มากที่สุด ทุกกลยุทธ์ ปีการศึกษา 2567 คะแนนเฉลี่ยสูงขึ้นในทุกกลยุทธ์ อยู่ในระดับ มาก – มากที่สุด โดยเฉพาะกลยุทธ์ที่ 7 ผลลัพธ์

4. ความพึงพอใจของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียต่อผลการดำเนินงานตามรูปแบบการบริหารสถานศึกษาสู่ความเป็นเลิศตามเกณฑ์รางวัลคุณภาพแห่งสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน เพื่อพัฒนาพหุปัญญาของผู้เรียนโรงเรียนศรีบุณยานนท์ จำแนกตามผู้ตอบแบบสอบถาม พบว่า รองผู้อำนวยการโรงเรียน ครู คณะกรรมการสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน นักเรียน และผู้ปกครอง มีความพึงพอใจอยู่ในระดับมาก ทั้งปีการศึกษา 2566 และปีการศึกษา 2567 และผลการประเมินประกอบด้วย ความมีประโยชน์ ความเป็นไปได้ ความเหมาะสม และความถูกต้อง โดยภาพรวมมีค่าเฉลี่ยอยู่ในระดับมากที่สุด อยู่ในระดับมากที่สุด

คำสำคัญ: การพัฒนา; การบริหารสถานศึกษาสู่ความเป็นเลิศ; เกณฑ์รางวัลคุณภาพแห่งสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน; พหุปัญญา

เว็บน่าสนใจ