ครูบ้านนอก

บทคัดย่อ

ด้วยความสำคัญของคุณค่าสิ่งแวดล้อมธรรมชาติและศิลปกรรมท้องถิ่นนั้น ๆ ที่ปัจจุบันได้กลายเป็นปัจจัยหลักการสำคัญที่ทำให้ประชาชนโดยทั่วไปได้ตระหนักถึงการรู้จักใช้ประโยชน์ จากสิ่งเหล่านั้นอย่างชาญฉลาด และนำไปสู่การสร้างมูลค่าให้เกิดขึ้นในท้องถิ่น ดังนั้นการศึกษาการสำรวจสภาพและรวบรวมข้อมูลแหล่งสิ่งแวดล้อมธรรมชาติและศิลปกรรมท้องถิ่น จังหวัดยโสธร ครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาสภาพทางธรณีวิทยาสัณฐานจังหวัดยโสธรเขตพื้นที่ยโสธรตอนเหนือ เพื่อสำรวจแหล่งสิ่งแวดล้อมธรรมชาติและศิลปกรรมในเขตจังหวัดยโสธรตอนเหนือ และเพื่อนำเสนอข้อมูลและรายละเอียดแหล่งสิ่งแวดล้อมธรรมชาติและศิลปกรรมที่สำคัญในเขตจังหวัดยโสธรตอนเหนือ โดยใช้วิธีการศึกษาแบบเชิงคุณภาพ ทำการศึกษาเขตพื้นที่บริเวณที่ตั้งอยู่ยโสธรทางตอนเหนือ โดยยึดเอาแนวถนนแจ้งสนิทด้านเหนือที่ผ่านตัวเมืองยโสธร เป็นหลักโดยคลุมพื้นที่บางส่วนของอำเภอเมืองยโสธร อำเภอทรายมูล อำเภอกุดชุม อำเภอเลิงนกทา และอำเภอไทยเจริญ อาศัยการศึกษาจากกลุ่มผู้รู้ (Key Informants) ประกอบด้วย ผู้อาวุโส ผู้นำชุมชน ปราชญ์ชาวบ้าน เจ้าอาวาสวัด และเจ้าหน้าที่ท้องที่ จำนวนประมาณ 10 คน และกลุ่มคนในชุมชนแหล่งสิ่งแวดล้อมธรรมชาติและศิลปกรรมในเขตจังหวัดยโสธรตอนเหนือ ประกอบด้วย ผู้นำครัวเรือน แกนนำชาวบ้าน ตัวแทนชาวบ้าน หรือ ชาวบ้านทั่วไป จำนวนประมาณ 50 คน ด้วยวิธีเลือกแบบเจาะจง การเก็บรวบรวมข้อมูลโดย การศึกษาเอกสาร การสำรวจ การสังเกต การสัมภาษณ์เชิงลึก และ การสนทนากลุ่ม เป็นหลัก นำข้อมูลที่ได้มาจำแนกวิเคราะห์ตามวัตถุประสงค์ โดยวิธีพรรณนาวิเคราะห์

ผลการศึกษาพบว่า สภาพทางธรณีวิทยาสัณฐานจังหวัดยโสธรเขตพื้นที่ยโสธรตอนเหนือ พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นที่ราบ ซึ่งมีความสูงจากระดับน้ำทะเล 120-160 เมตรมีลักษณะเป็นเนินเขาเล็กๆ บริเวณทางตอนเหนือของจังหวัด ได้แก่บริเวณเชิงเขาภูพาน โดยมีความสูงประมาณ 300-370 เมตร จากระดับน้ำทะเล ลักษณะทางธรณีวิทยาของพื้นที่ประกอบด้วย หินยุคจูแรสซิกถึง ยุคควอเทอร์นารี (200 ล้านปีก่อน ถึงยุคปัจจุบัน) หินที่พบส่วนใหญ่เป็นกลุ่มหินโคราช ซึ่งเป็นพวกหินตะกอนประเภทสะสมตัวบนพื้นทวีป แบ่งออกเป็น 7 หมวดหิน ได้แก่ หมวดหินภูกระดึง หมวดหินพระวิหาร หมวดหินเสาขัว หมวดหินภูพาน หมวดหินโคกกรวด หมวดหินมหาสารคาม และหมวดหินภูทอก และตะกอนปัจจุบัน นอกจากนั้นยังพบตะกอนยุคควอเทอร์นารี จำพวกตะกอนเนินทราย ตะกอนตะพัก ตะกอนที่ราบน้ำท่วมถึง ตะกอนร่องธารน้ำ และตะกอนทางน้ำ โดยพื้นที่จังหวัดยโสธรทางตอนเหนือของพื้นที่ ครอบคลุมเขตอำเภอเลิงนกทา เป็นส่วนใหญ่ คิดเป็นพื้นที่ประมาณร้อยละ 20 ของพื้นที่จังหวัด ประกอบด้วย หินทรายแป้ง หินโคลน หินทราย และหินกรวดมน สีแดงปนม่วง ขาวปนเทา น้ำตาลแดง ลักษณะภูมิประเทศ เป็นที่ราบลอนคลื่น

แหล่งสิ่งแวดล้อมธรรมชาติและศิลปกรรมในเขตจังหวัดยโสธรตอนเหนือพบว่า บริเวณยโสธรตอนเหนือมีแหล่งสิ่งแวดล้อมธรรมชาติจำนวนมากกว่าแหล่งศิลปกรรม ซึ่งแหล่งธรรมชาติส่วนใหญ่เป็นประเภทภูเขา ส่วนมากเป็นภูเขาลูกเดียวโดด ๆ แวดล้อมด้วยป่าไม้ที่มีลักษณะสภาพป่าเป็นป่าเต็งรังผสมผลัดใบป่าดิบแล้ง มีไม้เหียงเป็นไม้เด่น และมี เต็ง รัง พยอม ก่อ กะบก ประดู่ อินทนิลบก เป็นต้น ขนาดพื้นที่ไม่มาก และเป็นที่ตั้งของสำนักสงฆ์ ส่วนแหล่งศิลปกรรมพบว่า ยโสธรตอนเหนือมีแหล่งศิลปกรรมน้อยมากที่พบส่วนมากเกี่ยวข้องและมีความสัมพันธ์กับวิถีชีวิตของคนอีสานที่ยึดหลักธรรมคำสอนของพระพุทธศาสนา สิ่งที่เป็นศิลปกรรมนั้นยังเป็นสิ่งก่อสร้างที่เกี่ยวพันฮีตสิบสอง คองสิบสี่ ซึ่งพบว่าศิลปกรรมที่มีอายุมากสุดมีอายุร่วม 200 กว่าปี พบในที่ราบที่มีลักษณะเป็นชุมขนเก่าและมีคนในชุมชนเป็นผู้ดูแลในแหล่งศิลปกรรมนั้น ๆ

ข้อมูลและรายละเอียดแหล่งสิ่งแวดล้อมธรรมชาติและศิลปกรรมที่สำคัญในเขตจังหวัดยโสธรตอนเหนือ พบว่า แหล่งสิ่งแวดล้อมธรรมชาติและศิลปกรรมที่สำคัญเป็นการค้นพบใหม่หรือที่มีอยู่เดิมนั้นได้ถูกละเลยได้มีการนำมาเสนอใหม่ โดยใช้องค์ประกอบที่สำคัญ คือ ลักษณะเด่นของพื้นที่ ตำนาน/ความเชื่อ ปัจจัยแวดล้อมกายภาพและวัฒนธรรม เป็นหลักการในการขับเคลื่อนสู่การเป็นแหล่งสิ่งแวดล้อมธรรมชาติและศิลปกรรมที่สำคัญ จังหวัดยโสธรตอนเหนือต่อไป

โดยสรุป การศึกษาเรื่องการสำรวจสภาพและรวบรวมข้อมูลแหล่งสิ่งแวดล้อมธรรมชาติและศิลปกรรมท้องถิ่น จังหวัดยโสธรทำให้เกิดความสำนึก เห็นความสำคัญในคุณค่าของหลักฐานหรือร่องรอยที่ปรากฏและคงอยู่ในปัจจุบัน นำไปสู่การหาแนวทาง หรือวิธีการการส่งเสริมการและสนับสนุนการอนุรักษ์สภาพแวดล้อมหรือภูมิทัศน์วัฒนธรรม ตลอดจนอนุรักษ์ศิลปกรรม ที่มีมาตั้งแต่ครั้งอดีตให้เป็นมรดกทางสิ่งแวดล้อมธรรมชาติตลอดเป็นภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่ทรงคุณค่าและยั่งยืนตลอดไป

เว็บน่าสนใจ