วิเคราะห์เจาะลึกการศึกษาไทย  และการศึกษาต่างประเทศ
(บทความนำเที่ยวเชิงวิพากษ์)

โดย ดร.สกุลรัตน์  กมุทมาศ

       ผู้เขียนใช้ชีวิตในสหรัฐอเมริกาเป็นเวลา  40  ปี  ทั้งเรียนหนังสือ  เรียนแล้วเรียนอีก  ได้ปริญญามาหลายใบ  และทำงานสารพัดรูปแบบ  ให้ได้ทั้งเงิน  และประสบการณ์  สิ่งสำคัญที่ตักตวงมาได้มากที่สุดคือวิธีการพัฒนาการศึกษาทุกระดับ  ทั้งในประเทศสหรัฐอเมริกา  และประเทศอื่น ๆ ที่ไปดูงานมากว่า  17  ประเทศ  จากประสบการณ์ดังกล่าวผู้เขียนมองการศึกษาของประเทศไทยกับประเทศต่าง ๆ ที่ผ่านมา  เห็นความแตกต่างที่ชัดเจน  เหมือนคนส่องกระจกที่มีคุณภาพดี  เห็นใบหน้าของตนเองแจ่มชัดทุกจุดฉันนั้น  ครั้นจะไม่นำสิ่งที่ตนมองเห็นมาช่วยเหลือประเทศบ้านเกิดก็คงจะใจจืดใจดำทีเดียว
       ผู้เขียนจะหยิบยกสถานการณ์ที่เกิดขึ้นในประเทศไทยเปรียบเทียบ  วิเคราะห์  วิจารณ์  วิจัยเป็นเรื่อง ๆ พร้อมข้อเสนอแนะ  แถมด้วยการพานำเที่ยวประเทศต่าง ๆ ตะลุยทุกเรื่องเป็นตอน ๆ ไป  บางครั้งอาจจะพาไปสู่โลกแห่งการเมือง  เศรษฐกิจ  สังคม  คู่คี่ไปกับการศึกษาก็อย่าว่ากัน  เพราะสิ่งเหล่านี้จะแยกกันไม่ออกเพราะอยู่ในวงจรเดียวกัน
       ผู้เขียนขอเริ่มต้นเรื่องคุณภาพของคน  โดยเฉพาะเยาวชนของประเทศสหรัฐอเมริกาเสียก่อน นิสัยของคนอเมริกันโดยรวมจะไม่เชื่อเรื่องงมงาย  หรือยอมคนง่าย ๆ จะฟังมากกว่าพูด  เวลาฟังเขาจะไม่พูดสวนคำ  จะหยุดคิดสักนิด  แล้วตอบเป็นฉาก ๆ ว่าไม่เห็นด้วยหรือเห็นด้วย  เรื่องใดที่เกี่ยวกับทฤษฎี  หลักการ  ความคิด  อุดมการณ์  ความถูกต้อง  จะไม่ยอมรับง่าย ๆ แต่เมื่อเถียงกันเสร็จแล้ว  ไม่เกิน  5  นาที  ก็จะเลิกทะเลาะกัน  และกลับมาพูดดีด้วยกันเป็นปกติเหมือนไม่มีอะไรเกิดขึ้น  ชาวต่างชาติอย่างเราเมื่อไปอยู่ร่วมสังคมกับเขาใหม่ ๆ จะรับไม่ได้  แต่พออยู่กับเขาไปนาน ๆ ก็เริ่มติดนิสัยโต้แย้ง  เอาเหตุผลออกมางัดข้อกับเขาบ้าง  เหตุผลใครชนะก็ต้องยอมกัน
       กลายเป็นสังคมที่อยู่ด้วยกันโดยใช้ปัญญา  แต่ไม่ใช้อารมณ์  ฉะนั้นอเมริกันชนจึงสงบสุข  เพราะเขาจะใช้ปัญญาแก้ปัญหาร่วมกัน  เพื่อความถูกต้องสมบูรณ์  บ้านเมืองของเขาจึงร่วมกันแก้ปัญหาอย่างมีระบบ
       อีกอย่างหนึ่งที่เห็นได้ชัดคือ  คนในสังคมพูดภาษาเดียวกันหมด  คำว่าภาษาเดียวกัน  หมายถึง  ความเข้าใจที่ตรงกัน  ความเข้าใจในการปฏิบัติตนเพื่อความเป็นพลเมืองดี  ความเข้าใจในการปฏิบัติตนให้ถูกต้องตามระเบียบของสังคม  และความเข้าใจในการปฏิบัติกับคนอื่น  เช่น  รู้จักขอโทษ  ขอบคุณ  ให้โอกาสคนอื่นที่มาก่อนโดยการเข้าคิว  ให้โอกาสคนอื่น  และมีความสุภาพอ่อนน้อมต่อกัน  รวมไปถึงความเคารพในสิทธิของคนอื่น  พลเมืองรู้หน้าที่ของตนว่าอะไรเป็นหน้าที่  และสิทธิ  คนอเมริกันจะหวงแหนและรักศักดิ์ศรียิ่งชีวิต
 เยาวชนที่รู้หน้าที่ของตนมีอยู่  3  ประเทศ  ที่ฝึกได้ใกล้เคียงกัน  คือ  ประเทศสหรัฐอเมริกา  อังกฤษ  และเยอรมันนี  ตอนเด็กเยาวชนของประเทศเหล่านี้จะใฝ่เรียนใฝ่รู้  ตักตวงวิชาการ  ที่เห็นได้เด่นชัด  ถ้าใครรู้ตัวว่าเรียนไม่เก่ง  เมื่อสำเร็จชั้นมัธยมปลาย  อายุอยู่ในเกณฑ์ทำงานได้คือ  18  ปีขึ้นไป  จะหางานทำช่วยพ่อแม่ทันที  บางคนก็แยกตัวออกไปตั้งตัวเป็นอิสระ  บางคนก็ไปเรียนต่อเมื่อมีเงินสนับสนุนตนเองได้  เพราะมีมหาวิทยาลัยเปิดให้เข้าเรียนได้ตลอดชีวิต  อยู่เป็นจำนวนมาก  เพื่อให้โอกาสคนได้เรียนจนถึงที่สุด
      การที่คุณลักษณะของเยาวชน  ประชาชน  และสังคมของเขาเป็นเช่นนี้  เพราะนโยบายการศึกษาของชาติเขาดี  ซึ่งเป็นนโยบายหลักที่เหมือน ๆ กันคือ
      1.  รัฐบาลให้ความสำคัญในการพัฒนาคน  พัฒนาการศึกษาเป็นอันดับหนึ่ง  โดยถัวเฉลี่ยทุกรัฐ  ทุกประเทศที่พัฒนาแล้ว  จะจัดงบประมาณเพื่อสร้างคน  70 – 80  เปอร์เซนต์ของงบประมาณรายจ่ายทั้งหมด
      2.  เยาวชนทุกคนที่อยู่ในเกณฑ์เข้าเรียนจะต้องได้เรียนจนจบการศึกษาภาคบังคับ  บุตรหลานที่อยู่ในครอบครัวที่มีรายได้น้อย  จะได้เรียนฟรีหมด  แม้ค่าเดินทางไปโรงเรียนก็จ่ายให้  ส่วนผู้มีรายได้มากจะมีโรงเรียนเอกชนที่ดี ๆ คู่คี่กันไป  ให้ส่งบุตรหลานไปเรียนได้เสมอ
      3.  หลักสูตรในโรงเรียนโดยเฉพาะในสหรัฐอเมริกา  มีหลักสูตรที่แปลกกว่าประเทศไทยหลายอย่าง  เช่น  นักเรียนชั้นประถมศึกษาจะเริ่มมีวิชาการรู้จักและยกย่องตัวเอง  (Self  Esteem)  และหลักสูตรการเคารพคนอื่น  เป็นหลักสูตรปลูกฝังประชาธิปไตย  บางทีก็ใช้ชื่อว่า  Respect  of  Individuals  เป็นต้น  เด็กจึงรู้จักเข้าคิว  เข้าแถว  กล่าวคำสวัสดี  ขอโทษ  ขอบคุณ  มาตั้งแต่เด็ก ๆ
      4.  วิธีการสอนของเขา  จะเน้นการคิดวิเคราะห์  สังเคราะห์ทุกเนื้อหา  ทุกบริบท  จะไม่เน้นการจำ  และบูรณาการวิชาที่เหมือนกันเข้าด้วยกัน  และทุกขั้นตอนการสอนจะเน้นการรักษาสุขภาพ  การควบคุมอารมณ์  และคุณธรรมศีลธรรมร่วมด้วย  จะไม่มีวิชานี้แยกออกมาต่างหาก  วิชาประวัติศาสตร์จะเรียนตั้งแต่เด็ก ๆ
       คำว่าการสอนเชิงคิดวิเคราะห์  คือ  ให้นักเรียนหัดแยกแยะ  (Analyze) ว่าอะไรถูกอะไรผิด  อะไรควร อะไรไม่ควร  และสังเคราะห์  คือ  สร้างสรรค์ตามความถนัด  (Synthesyze)  และนำสิ่งที่เรียนไปใช้เสมอนอกห้องเรียน  (Apply)  นี่เองที่ทำให้คนของเขารู้จักเถียงกันด้วยเหตุผล  กลายเป็นสังคมอุดมปัญญา  
       ประเทศที่เป็นต้นแบบของสังคมอุดมปัญญาในเอเชียก็มีประเทศญี่ปุ่น  มาเลเซีย  สิงคโปร์  ในยุโรปมีหลายประเทศ  จะหยิบยกมาอธิบายรายละเอียดต่อไป  แต่สิ่งที่เป็นเอกลักษณ์ที่สังเกตได้ง่ายคือการเมืองของประเทศเหล่านี้สงบนิ่ง  เพราะคนมีการศึกษาที่ถูกต้องเศรษฐกิจดี  มุ่งสร้างคนให้มีอาชีพ  และเป็นคนดีของสังคม  เขาทำได้อย่างไร ?  จะพาไปเจาะลึกหลาย ๆ มุม 
       สำหรับประเทศไทย  มีอะไรที่ดี ๆ มากมายจนประเทศอื่น ๆ อิจฉา  แต่เหมือนคนซื้ออุปกรณ์สร้างบ้านที่ดี ๆ มากองไว้  แต่ขาดวิศวกรออกแบบ  วางแผนสร้างบ้านให้ร่มรื่นสวยงาม  ขณะนี้เราต้องการวิศวกรวางแผนพัฒนาคน  (Human  Resources  Engineer)  เมื่อนั้นเราจึงจะได้นักการเมืองที่มีคุณภาพให้กับประเทศ